Kekirdak
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 287-b. — ziyouz.com
Kekirdak KEKIRDAK, traxeya (Tracnes) — odam va umurtqali hayvonlar nafas yöllarining hiqildoqaan keyingi qismi. Odamda uning uz. 9—12 sm, dia-metri 1,5—2 sm. K.ning şilliq qavatida bezçalar köp. Böyin sohasida K. kökrak böşliğiga ötadi va IV—V kökrak umurtqalari röparasida öng hamda çap bronxlarga bölinadi. Bölingan joy K. ayrisi deb ataladi. K.ning yuqori qismi bir oz harakatçan, pastki ayri qismi deyarli harakatlanmaydi. K. 16—20 ta toğay yarim halqa şaklida tuzilgan. Orqa tomonda bu halqalarning oçiq (tutaşmagan) joyida K. devori parda b-n qoplangan bölib, unda köndalang yönalgan silliq muskul tolalari bor. K. toğaylari bir-biri b-n fibroz boylam yordamida tutaşgan. K. içki tomondan şilliq parda b-n, parda esa tukli epiteliy b-n qoplangan. Şu parda tagida şilimşiq işlab çiqaradigan bezlar köp. Epiteliy va şilimşiq nafas olişda K.dan ötadigan havoni ilitib, namlab turadi va havo tarkibidagi çang zarralarini uşlab qoladi. Hiqildoq va K. kasalligi sababli öpkaga havo ötmay kolganda K.ni oçib nayça qöyiladi (traxeotomiya). K.ning yalliğlanişi traxeit deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЕКИРДАК, трахея (Tracnes) — одам ва умуртқали ҳайвонлар нафас йўлларининг ҳиқилдоқаан кейинги қисми. Одамда унинг уз. 9—12 см, диа-метри 1,5—2 см. К.нинг шиллиқ қаватида безчалар кўп. Бўйин соҳасида К. кўкрак бўшлиғига ўтади ва IV—V кўкрак умуртқалари рўпарасида ўнг ҳамда чап бронхларга бўлинади. Бўлинган жой К. айриси деб аталади. К.нинг юқори қисми бир оз ҳаракатчан, пастки айри қисми деярли ҳаракатланмайди. К. 16—20 та тоғай ярим ҳалқа шаклида тузилган. Орқа томонда бу ҳалқаларнинг очиқ (туташмаган) жойида К. девори парда б-н қопланган бўлиб, унда кўндаланг йўналган силлиқ мускул толалари бор. К. тоғайлари бир-бири б-н фиброз бойлам ёрдамида туташган. К. ички томондан шиллиқ парда б-н, парда эса тукли эпителий б-н қопланган. Шу парда тагида шилимшиқ ишлаб чиқарадиган безлар кўп. Эпителий ва шилимшиқ нафас олишда К.дан ўтадиган ҳавони илитиб, намлаб туради ва ҳаво таркибидаги чанг зарраларини ушлаб қолади. Ҳиқилдоқ ва К. касаллиги сабабли ўпкага ҳаво ўтмай колганда К.ни очиб найча қўйилади (трахеотомия). К.нинг яллиғланиши трахеит деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.