Kelişik
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 291-b. — ziyouz.com
Kelişik — ot yoki otlaşgan sözning boşqa sözlar b-n aloqasini körsatuvçi grammatik şakl. U ot şakli ekanligi holda, birikma yoki gap tarkibida uning boşqa sözga tobelanişini körsatadi. Bu sintaktik munosabat kelişik şaklining özi b-n, kömakçi yoki kömakçi vazifasidagi söz b-n birga ifoda topişi ham mumkin.
K. miqdori turli tilda har xil. Özbek tilida 6 ta kelişik bölib, ular boş (şaklsiz), qaratqiç (şakli ning), tuşum (şakli -ni), junaliş (şakli ga -ka -qa), örin (şakli -da), çiqiş (şakli -dan) kelişiklaridan iborat. Şulardan qaratqiç kelişigi ot tomonidan boşqarilib, hokim söz egalik qöşimçasini olib keladi: kitobning varaği. Qolgan tuşum, jönaliş, örin, çiqiş kelişikli otlar fe'l yoki sifat tomonidan boşqariladi: kitobni varaqladi, kitobga qaradi, kitobda yozilgan, kitobdan olindi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЕЛИШИК — от ёки отлашган сўзнинг бошқа сўзлар б-н алоқасини кўрсатувчи грамматик шакл. У от шакли эканлиги ҳолда, бирикма ёки гап таркибида унинг бошқа сўзга тобеланишини кўрсатади. Бу синтактик муносабат келишик шаклининг ўзи б-н, кўмакчи ёки кўмакчи вазифасидаги сўз б-н бирга ифода топиши ҳам мумкин.
К. миқдори турли тилда ҳар хил. Ўзбек тилида 6 та келишик бўлиб, улар бош (шаклсиз), қаратқич (шакли нинг), тушум (шакли -ни), жуналиш (шакли га -ка -қа), ўрин (шакли -да), чиқиш (шакли -дан) келишикларидан иборат. Шулардан қаратқич келишиги от томонидан бошқарилиб, ҳоким сўз эгалик қўшимчасини олиб келади: китобнинг варағи. Қолган тушум, жўналиш, ўрин, чиқиш келишикли отлар феъл ёки сифат томонидан бошқарилади: китобни варақлади, китобга қаради, китобда ёзилган, китобдан олинди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.