Kerala

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 315-b. — ziyouz.com

Kerala (malayali tilida — kokos palmalari ölkasi) — Hindistonning jan.-ğarbiy qismidagi ştat. Arabiston dengizi sohilida. Mayd. 38,9 ming km2. Aholisi 31,8 mln. kişi (2001), asosan, malayali xalqi. Aholisining 60% hindu diniga e'tiqol qiladi, qolganlari xristian va musulmonlar. K. — mamlakatda aholi eng ziç ştat. Ma'muriy markazi — Tiruvanantapuram (Trivandram) ş.

K. — yer yuzasining katta qismi pasttekislik, şarqida Kardamon va Anaymudi toğlari (bal. 2698 m gaça) joylaşgan. Iqlimi tropik, mussonli iqlim. Yiliga 3000 mm gaça yoğin yoğadi. Toğ yon bağirlarida eben, tik, palisandr, pökak daraxti örmonlari bor. Tekisliklarda deqqonçilik qilinadi.

K. — agrar ştat. Aholining 50% q.x. bilan şuğullanadi. Ekişga yaroqli yerlar 2 mln. ga. 387 ming ga yerda şoli ekiladi. Butun mamlakatda yetiştiriladigan kokos yonğoğining 41% K.da yetiştiriladi. K. Hindistonda yetiştiriladigan qora murçning 53%, kofening 27%, çoyning 9%ni yetkazib beradi. Mamlakatdagi kokos palmasining 70%, kauçukli ösimlik plantatsiyalarining deyarli hammasi K.da. Ştat mamlakatda ovlanadigan jami dengiz baliğining 20—25% ni beradi. Marvarid olinadi. K. foydali qazilma va gidroenergiya resurelariga boy. Malabor sohilida monatsit, ilmenit, rutil, sirkon va b. minerallarga boy monatsit qumining katta qatlamlari mavjud. Sanoati, asosan, q.x. mahsulotlarini qayta işlaşga ixtisoslaşgan. Kokos tolasidan arqon, poyandoz va b. buyumlar tayyorlanadi. Yoğoçsozlik sanoati rivojlangan. Alyuminiy eritiş (Alvaye), kimyo (Koçin), sellyuloza (Kojikode), elektrotexnika (Kanannur), faner, avtomobil şinalari, rezina, keramika, ip gazlama, maşinasozlik va metallsozlik korxonalari, yoğ z-dlari, ustaxonalar bor. Sanoat markazlari: Tiruvanantapuram, Alvaye, Kvilon, Koçin. Yuklar, asosan, dengiz transportida taşiladi. Yirik portlari: Koçin va Kojikode. Keşyu yonğoği, çoy, kofe, dorivor ösimliklar, limon öti moyi, dengiz mahsulotlari eksport qilinadi.

Kadimda K. örnida Mera davlati bölganligi mil. av. 3-a.ga oid manbalarda aytilgan. K. hududita 1498 y.da portugallar, 1663 y.da gollandlar, 18- a. örtalarida fransuz va inglizlar kelib örnaşgan. 1792 y.da K.ning şim. qismi Angliyaning Ost-Indiya kompaniyasiga qöşib olindi. Hindiston mustaqillikka erişgaç, Tavanpur-Koçin ştati tuzildi. 1956 y.da uning asosida hoz. K. ştati taşkil etildi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КЕРАЛА (малаяли тилида — кокос пальмалари ўлкаси) — Ҳиндистоннинг жан.-ғарбий қисмидаги штат. Арабистон денгизи соҳилида. Майд. 38,9 минг км2. Аҳолиси 31,8 млн. киши (2001), асосан, малаяли халқи. Аҳолисининг 60% ҳинду динига эътиқол қилади, қолганлари христиан ва мусулмонлар. К. — мамлакатда аҳоли энг зич штат. Маъмурий маркази — Тируванантапурам (Тривандрам) ш.

К. — ер юзасининг катта қисми пасттекислик, шарқида Кардамон ва Анаймуди тоғлари (бал. 2698 м гача) жойлашган. Иқлими тропик, муссонли иқлим. Йилига 3000 мм гача ёғин ёғади. Тоғ ён бағирларида эбен, тик, палисандр, пўкак дарахти ўрмонлари бор. Текисликларда деққончилик қилинади.

К. — аграр штат. Аҳолининг 50% қ.х. билан шуғулланади. Экишга яроқли ерлар 2 млн. га. 387 минг га ерда шоли экилади. Бутун мамлакатда етиштириладиган кокос ёнғоғининг 41% К.да етиштирилади. К. Ҳиндистонда етиштириладиган қора мурчнинг 53%, кофенинг 27%, чойнинг 9%ни етказиб беради. Мамлакатдаги кокос пальмасининг 70%, каучукли ўсимлик плантацияларининг деярли ҳаммаси К.да. Штат мамлакатда овланадиган жами денгиз балиғининг 20—25% ни беради. Марварид олинади. К. фойдали қазилма ва гидроэнергия ресуреларига бой. Малабор соҳилида монацит, ильменит, рутил, циркон ва б. минералларга бой монацит қумининг катта қатламлари мавжуд. Саноати, асосан, қ.х. маҳсулотларини қайта ишлашга ихтисослашган. Кокос толасидан арқон, пояндоз ва б. буюмлар тайёрланади. Ёғочсозлик саноати ривожланган. Алюминий эритиш (Алвае), кимё (Кочин), целлюлоза (Кожикоде), электротехника (Кананнур), фанер, автомобиль шиналари, резина, керамика, ип газлама, машинасозлик ва металлсозлик корхоналари, ёғ з-длари, устахоналар бор. Саноат марказлари: Тируванантапурам, Алвае, Квилон, Кочин. Юклар, асосан, денгиз транспортида ташилади. Йирик портлари: Кочин ва Кожикоде. Кэшью ёнғоғи, чой, кофе, доривор ўсимликлар, лимон ўти мойи, денгиз маҳсулотлари экспорт қилинади.

Кадимда К. ўрнида Мера давлати бўлганлиги мил. ав. 3-а.га оид манбаларда айтилган. К. ҳудудита 1498 й.да португаллар, 1663 й.да голландлар, 18- а. ўрталарида француз ва инглизлар келиб ўрнашган. 1792 й.да К.нинг шим. қисми Англиянинг Ост-Индия компаниясига қўшиб олинди. Ҳиндистон мустақилликка эришгач, Таванпур-Кочин штати тузилди. 1956 й.да унинг асосида ҳоз. К. штати ташкил этилди.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.