Ketenlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 325-b. — ziyouz.com
Ketenlar — umumiy formulasi RR'C=C=O bölgan organiq birikmalar. Aldoketenlar ( R=H, R' — organiq radikal) va ketoketenlarga (R va R' — organiq radikallar) bölinadi. Ularning oddiy vakili — keten CH2=C=O gaz (suyuqlaniş t-rasi —134,6°, kaynaş t-rasi —41°). K. mineral kislotalar, metallorganiq birikmalar, spirtlar, karbon kislotalar, aminlar, merkaptanlar va suvni oson biriktirib oladi.
Sanoatda K. atseton va sirka kislotani 700—800° da piroliz qilib olinadi. K. kuçli atsetillovçi modda hisoblanadi.
Harakatçan vodorod atomini saqlagan birikmalar, jumladan, spirtlar, tiollar, aminlar kislotalar ta'sirida atsetillaş mahsulotlarini hosil qiladi: mas, ROH+CH2=C=O^ROCOCH3
Uning bu xossasidan atsetilsellyuloza i.ç.da foydalaniladi. K. organiq birikmalarni sintez qilişda, spirtlar, aminlar, ketonlarning yenol şakllarini atsetillovçi modda sifatida, şuningdek, organiq reagentlar, mas, ozopropenilatsetat, r-propiolakton, sirka angidrid, diketen olişda ham qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЕТЕНЛАР — умумий формуласи RR’C=C=O бўлган органиқ бирикмалар. Альдокетенлар ( R=H, R’ — органиқ радикал) ва кетокетенларга (R ва R’ — органиқ радикаллар) бўлинади. Уларнинг оддий вакили — кетен СН2=С=О газ (суюқланиш т-раси —134,6°, кайнаш т-раси —41°). К. минерал кислоталар, металлорганиқ бирикмалар, спиртлар, карбон кислоталар, аминлар, меркаптанлар ва сувни осон бириктириб олади.
Саноатда К. ацетон ва сирка кислотани 700—800° да пиролиз қилиб олинади. К. кучли ацетилловчи модда ҳисобланади.
Ҳаракатчан водород атомини сақлаган бирикмалар, жумладан, спиртлар, тиоллар, аминлар кислоталар таъсирида ацетиллаш маҳсулотларини ҳосил қилади: мас, ROH+CH2=C=O^ROCOCH3
Унинг бу хоссасидан ацетилцеллюлоза и.ч.да фойдаланилади. К. органиқ бирикмаларни синтез қилишда, спиртлар, аминлар, кетонларнинг еноль шаклларини ацетилловчи модда сифатида, шунингдек, органиқ реагентлар, мас, озопропенилацетат, р-пропиолактон, сирка ангидрид, дикетен олишда ҳам қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.