Ketmonçopti toğlari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 326–327-b. — ziyouz.com
Ketmonçopti toğlari - Hisor tizmasi tarkibidagi Boysun toğlarining jan.-ğarbiy qismida, Surxondaryo viloyatidagi toğlar. Eng baland joyi 3159 m. Jan.-ğarbda Şerobod daryosi va şim.-şarqda Olçasoy (şim. da) b-n Qayroqsoy (jan.da) vodiylari oraliğida joylaşgan. Uz. 23 km. Şim.- şarqda Xöja Gurgurota toğiga (eng baland joyi 3109 m) tutaş. K.t. yuqori paleozoyning vulkanogen jinslari, çökindi yotqiziklari, qumtoş, yura davrining ohaktoşlari, yon bağirlarida bör davrining çukindi jinslaridan tuzilgan. Jan.-ğarbiy yon bağirlari tikroq. Suvayirğiç qismi nisbatan kam parçalangan, yassi. Pekin, yura davrining ohaktoşlari nuraşga çidamliligi sababli tik devorsimon şakl hosil qilgan. Xuddi ketmon b-n çopilgandek kurinişga ega (toğning nomi şundan kelib çiqqan bölişi mumkin). Bu ajoyib şakl Boysun, Tuda, Avlod, Şayton qörğonlaridan yaxşi körinib turadi. Buloq köp. Yon bağirlarida tök, böz tuproqlarda turli xil buğdoyiqzorlar, şuningdek, na'matak, zirk, toğolça, bodom, olma va b. tarqalgan. Jigarrang tuproqlarda yonğoqzorlar, dulanazorlar, jigarrang va oç qönğir tuproklarda arçazorlar mavjud. Bu yerlarda zarafşon arçasi keng tarqalgan. 2800 m dan yuqorida böliq ötli ötloq-daşt ösimliklari ösadi. Asosan, yaylov çorvaçiligi, toğ mevaçiligi, dorivor giyohlar tayyorlaşda, ovçilikda foydalaniladi. Boy va qulay rekreatsiya resurslari mavjud. K.t. etaklarida Boysun ş. joylaşgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЕТМОНЧОПТИ ТОҒЛАРИ - Ҳисор тизмаси таркибидаги Бойсун тоғларининг жан.-ғарбий қисмида, Сурхондарё вилоятидаги тоғлар. Энг баланд жойи 3159 м. Жан.-ғарбда Шеробод дарёси ва шим.-шарқда Олчасой (шим. да) б-н Қайроқсой (жан.да) водийлари оралиғида жойлашган. Уз. 23 км. Шим.- шарқда Хўжа Гургурота тоғига (энг баланд жойи 3109 м) туташ. К.т. юқори палеозойнинг вулканоген жинслари, чўкинди ётқизиклари, қумтош, юра даврининг оҳактошлари, ён бағирларида бўр даврининг чукинди жинсларидан тузилган. Жан.-ғарбий ён бағирлари тикроқ. Сувайирғич қисми нисбатан кам парчаланган, ясси. Пекин, юра даврининг оҳактошлари нурашга чидамлилиги сабабли тик деворсимон шакл ҳосил қилган. Худди кетмон б-н чопилгандек куринишга эга (тоғнинг номи шундан келиб чиққан бўлиши мумкин). Бу ажойиб шакл Бойсун, Туда, Авлод, Шайтон қўрғонларидан яхши кўриниб туради. Булоқ кўп. Ён бағирларида тўк, бўз тупроқларда турли хил буғдойиқзорлар, шунингдек, наъматак, зирк, тоғолча, бодом, олма ва б. тарқалган. Жигарранг тупроқларда ёнғоқзорлар, дуланазорлар, жигарранг ва оч қўнғир тупрокларда арчазорлар мавжуд. Бу ерларда зарафшон арчаси кенг тарқалган. 2800 м дан юқорида бўлиқ ўтли ўтлоқ-дашт ўсимликлари ўсади. Асосан, яйлов чорвачилиги, тоғ мевачилиги, доривор гиёҳлар тайёрлашда, овчиликда фойдаланилади. Бой ва қулай рекреация ресурслари мавжуд. К.т. этакларида Бойсун ш. жойлашган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.