Ketoz
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 327-b. — ziyouz.com
Ketoz — kavş qaytaruvçi hayvonlarda oqsil va uglevod almaşuvining buzilişi b-n keçadigan kasallik. Ovqat hazm bölmaslik — qonda atseton (keton) tanaçalarining yuqori darajada saqlanişi va ularning köp miqdorda siydik, sut va nafas orqali organizmdan çiqişi b-n keçadi. Bu kasallik b-n sigirlar (5—8 yoşida; sut beriş davrida) va ona qöylar, ona çöçqalar kasallanadi. Kasallik organizmda uglevod — yeğ modda almaşinuvining buzilişi natijasida glyukoza yetişmasligi sababli yuzaga keladi. Yuqrri mahsuldor sigirlarning köp sut berişi davrida ratsionda oqsil moddalari köpayib, yengil hazm böladigan uglevodli ozuqalar yetişmasligida katta qorindagi mikrofloraning fermentativ faoliyati buzilişi natijasida yoğ va sut kislotalari köpayib, propion va sirka kislotalari kamayib ketadi. Şuningdek, bu kasallikning kelib çiqişida kam harakatlilik, hayvonni bir joyda boğlab qöyiş ham sabab böladi. Hayvonda ovqat hazm qiliş, yurak, jigar faoliyati buziladi, kasallik boşlangan kunlardan hayvon titraydi, tişlarini ğijirlatadi, gandiraklaydi, iştahasi pasayadi, katta qorin va içak perestaltikasi kamayib, axlat çiqişi qiyinlaşadi. Siydik kamayadi, teridan, nafasidan, siydikdan atseton hidi keladi. Suti kamayadi. Tuzalgan sigirlarning köpçiligi qisir qoladi. Taşhis klinik belgilari va qonda, siydikda atseton tanaçalarining aniqlanişi bilan qöyiladi.
Davolaş: parhez qilinadi. Dastlabki 3—4 kunda ratsiondagi töyimli ozuqalar 50—20% ga kamaytiriladi va mikroelementlar, vitaminlar qöşiladi. Venaga glyukoza yuboriladi, 5% li soda içiriladi.
Oldini oliş: mahsuldor sigirlar ratsionida uglevod-protein balansini öt uni, piçan, ildizmevalar, vitaminli, mikro- va makro elementli mineral qöşimçalar beriş b-n meyorga keltiriş va kasal hayvonlarni köproq yurgiziş kerak.
Abdulla Quramboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЕТОЗ — кавш қайтарувчи ҳайвонларда оқсил ва углевод алмашувининг бузилиши б-н кечадиган касаллик. Овқат ҳазм бўлмаслик — қонда ацетон (кетон) таначаларининг юқори даражада сақланиши ва уларнинг кўп миқдорда сийдик, сут ва нафас орқали организмдан чиқиши б-н кечади. Бу касаллик б-н сигирлар (5—8 ёшида; сут бериш даврида) ва она қўйлар, она чўчқалар касалланади. Касаллик организмда углевод — еғ модда алмашинувининг бузилиши натижасида глюкоза етишмаслиги сабабли юзага келади. Юқрри маҳсулдор сигирларнинг кўп сут бериши даврида рационда оқсил моддалари кўпайиб, енгил ҳазм бўладиган углеводли озуқалар етишмаслигида катта қориндаги микрофлоранинг ферментатив фаолияти бузилиши натижасида ёғ ва сут кислоталари кўпайиб, пропион ва сирка кислоталари камайиб кетади. Шунингдек, бу касалликнинг келиб чиқишида кам ҳаракатлилик, ҳайвонни бир жойда боғлаб қўйиш ҳам сабаб бўлади. Ҳайвонда овқат ҳазм қилиш, юрак, жигар фаолияти бузилади, касаллик бошланган кунлардан ҳайвон титрайди, тишларини ғижирлатади, гандираклайди, иштаҳаси пасаяди, катта қорин ва ичак пересталтикаси камайиб, ахлат чиқиши қийинлашади. Сийдик камаяди, теридан, нафасидан, сийдикдан ацетон ҳиди келади. Сути камаяди. Тузалган сигирларнинг кўпчилиги қисир қолади. Ташҳис клиник белгилари ва қонда, сийдикда ацетон таначаларининг аниқланиши билан қўйилади.
Даволаш: парҳез қилинади. Дастлабки 3—4 кунда рациондаги тўйимли озуқалар 50—20% га камайтирилади ва микроэлементлар, витаминлар қўшилади. Венага глюкоза юборилади, 5% ли сода ичирилади.
Олдини олиш: маҳсулдор сигирлар рационида углевод-протеин балансини ўт уни, пичан, илдизмевалар, витаминли, микро- ва макро элементли минерал қўшимчалар бериш б-н меъёрга келтириш ва касал ҳайвонларни кўпроқ юргизиш керак.
Абдулла Қурамбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.