Kianit

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 332–333-b. — ziyouz.com

Kianit (yun. ruapos-töq kök, havorang), d i sten — kristalli slanetslarga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Al2[SiO4]. Triklin singoniyali, kri-stali ustunsimon yoki taxtasimon. Aralaşmalari Fe (1% gaça), Sg (1,2%), Ti (0,04%). Rangi oqsan töq kökişyaşilgaça. Zangori, kök, kulrang ham böladi. Kumir yoki gil jinslari aralaşgan K. qora böladi. Şişadek yaltiroq, qattiqligi turliça (4,5 dan 7,5 gaça), ziçligi 3560—3680 kg/m3. Giltuproqqa boy çökindi jinslarning katta bosim zonasida metamorfizlanişidan hosil böladi, granitli pegmatitlarda A12O3 ga boy jinslarning assimilyatsiyasidan vujudga keladi. Köpinça stavrolit, andaluzit b-n birga uçraydi.

K. sanoat uçun muhim ahamiyatga ega bölgan gil tuproği köp xom aşyo hisoblanadi. Undan ötga, kislota va işqorga çidamli pişiq materiallar olinadi. K. qazib oluvçi mamlakatlar: AQŞ (120 ming t, 1982), Hindiston (45 ming t), Braziliya (10 ming t), Ispaniya (6 ming t), Avstraliya (1 ming t).

Tarkibida rutil, muskovit, turmalin, topaz, korund bölgan dunyodagi eng yirik konlar Hindiston (Kxammam, Bxandara, Sidxbum va b.)da mavjud.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КИАНИТ (юн. ruapos-тўқ кўк, ҳаворанг), д и стен — кристалли сланецларга мансуб минерал. Кимёвий таркиби Al2[SiO4]. Триклин сингонияли, кри-стали устунсимон ёки тахтасимон. Аралашмалари Fe (1% гача), Сг (1,2%), Ti (0,04%). Ранги оқцан тўқ кўкишяшилгача. Зангори, кўк, кулранг ҳам бўлади. Кумир ёки гил жинслари аралашган К. қора бўлади. Шишадек ялтироқ, қаттиқлиги турлича (4,5 дан 7,5 гача), зичлиги 3560—3680 кг/м3. Гилтупроққа бой чўкинди жинсларнинг катта босим зонасида метаморфизланишидан ҳосил бўлади, гранитли пегматитларда А12О3 га бой жинсларнинг ассимиляциясидан вужудга келади. Кўпинча ставролит, андалузит б-н бирга учрайди.

К. саноат учун муҳим аҳамиятга эга бўлган гил тупроғи кўп хом ашё ҳисобланади. Ундан ўтга, кислота ва ишқорга чидамли пишиқ материаллар олинади. К. қазиб олувчи мамлакатлар: АҚШ (120 минг т, 1982), Ҳиндистон (45 минг т), Бразилия (10 минг т), Испания (6 минг т), Австралия (1 минг т).

Таркибида рутил, мусковит, турмалин, топаз, корунд бўлган дунёдаги энг йирик конлар Ҳиндистон (Кхаммам, Бхандара, Сидхбум ва б.)да мавжуд.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.