Kiçik juz
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 432–433-b. — ziyouz.com
Kiçik juz — uç yirik qabilaviy birlaşma (boyuli, alimuli, jetiuru) dan iborat xonlik (16-a.). Boyuli birlaşmasini Nurali sulton (1748—86), Alimuli birlaşmasini Abulxayrxon
(18-a.ning 20-y.lari — 1748), Jetiuruni Tavkaxon boşqargan. K.j. hududi Ural, Tobol daryolaridan Sirdaryoning quyi oqimlarigaça bölgan yerlarni öz içiga olgan. Jan.da Örta Osiyo davlatlari va qozoq, qoraqalpoq yerlari, Ğarbda Kaspiy dengizi, şim. da Astraxon, Saratov, Orenburg gubernyalari b-n çegaralangan. Abulxayrxon öldirilgaç, K.j. uning ugillari Nurali va Botir tomonidan boşqarildi. K.j. yerida vaqti-vaqti b-n xonliklar, ba'zan turli uruğlarni öz içiga olgan bir neça xonliklar taşkil topgan. 1785 y.dan boşlab yana uç xonlikka bölingan. Ularni Erali (1790— 94), Eşim (1795—97), Abulxayrxonning öğli Ayşuvoq sulton (1798—1805) lar boşqargan. Undan keyingi xon Jontöra 1824 y. öldirilgaç, K.j. tugatildi. K.j. hududlarida qoramollarni yil böyi yem-xaşak b-n ta'minlay oladigan qişlov va yaylovlar bölgan. Qişki yaylovlar Sirdaryo b-n Ural daryolari etagida, Irğiz va Törğay daryolarining quyiliş joylarida, Som va Barsuq çöllarida, yozgi yaylovlar esa Ural daryosining irmoklari böyiça Tobol qirlarida, Muğojar toğlarida joylaşgan. K.j. köçmançi qabilalari duşman hujumini birgalikda qaytarar, harbiy yurişlarga ham birgalikda çiqar edilar. 19-a. örtalarida K.j. aholisiningsoni 1 mln.gayetgan. «1844 i. Orenburg ölkasi qirğizlarini boşqaruv böyiça nizom» ga binoan, K.j. yerlari Rossiya imperiyasi hududlariga qöşib olindi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИЧИК ЖУЗ — уч йирик қабилавий бирлашма (бойули, алимули, жетиуру) дан иборат хонлик (16-а.). Бойули бирлашмасини Нурали султон (1748—86), Алимули бирлашмасини Абулхайрхон
(18-а.нинг 20-й.лари — 1748), Жетиуруни Тавкахон бошқарган. К.ж. ҳудуди Урал, Тобол дарёларидан Сирдарёнинг қуйи оқимларигача бўлган ерларни ўз ичига олган. Жан.да Ўрта Осиё давлатлари ва қозоқ, қорақалпоқ ерлари, Ғарбда Каспий денгизи, шим. да Астрахон, Саратов, Оренбург губернялари б-н чегараланган. Абулхайрхон ўлдирилгач, К.ж. унинг угиллари Нурали ва Ботир томонидан бошқарилди. К.ж. ерида вақти-вақти б-н хонликлар, баъзан турли уруғларни ўз ичига олган бир неча хонликлар ташкил топган. 1785 й.дан бошлаб яна уч хонликка бўлинган. Уларни Эрали (1790— 94), Эшим (1795—97), Абулхайрхоннинг ўғли Айшувоқ султон (1798—1805) лар бошқарган. Ундан кейинги хон Жонтўра 1824 й. ўлдирилгач, К.ж. тугатилди. К.ж. ҳудудларида қорамолларни йил бўйи ем-хашак б-н таъминлай оладиган қишлов ва яйловлар бўлган. Қишки яйловлар Сирдарё б-н Урал дарёлари этагида, Ирғиз ва Тўрғай дарёларининг қуйилиш жойларида, Сом ва Барсуқ чўлларида, ёзги яйловлар эса Урал дарёсининг ирмоклари бўйича Тобол қирларида, Муғожар тоғларида жойлашган. К.ж. кўчманчи қабилалари душман ҳужумини биргаликда қайтарар, ҳарбий юришларга ҳам биргаликда чиқар эдилар. 19-а. ўрталарида К.ж. аҳолисинингсони 1 млн.гаетган. «1844 и. Оренбург ўлкаси қирғизларини бошқарув бўйича низом» га биноан, К.ж. ерлари Россия империяси ҳудудларига қўшиб олинди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.