Kigizçilik
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 337–338-b. — ziyouz.com
Kigizçilik — kigiz tayyorlaş kasbi. Kadimdan, asosan, çorvaçilik b-n şuğullanadigan xalqlar orasida keng tarqalgan. Örta Osiyo va Qozoğiston, jumladan, Özbekiston hududi (Surxondaryo, Qoraqalpoğiston, Xorazm, Farğona vodiysi)da kigizning guldor, ifodali rang-barang naqşli turlari tayyorlangan. K. b-n, asosan, ayollar şuğullanadi. Yuvib tozalangan va savalangan jun navlari böyiça (yuzlik, oraliq, orqaliq) ajratiladi. Höllangan jun namat (yoki böyra) qolip ustiga tekis yoyiladi: avval guli hosil qilinadi, söng oraliq va navbati b-n orqaliq qismlari bir tekis yoyib çiqiladi, ustidan qaynoq suv quyiladi, söng namat (yoki böyra) dumalatib örab yiğiladi, arqon b-n boğlanadi. Öram oyoq b-n tepiladi, bilaklanadi, dumalatiladi, vaqt-vaqti b-n suv sepib höllab turiladi. Ma'lum vaqtdan söng öram yeçiladi, suv sepiladi va yana öraladi hamda tayyor bölgönga qadar bostiriş davom ettiriladi. Söng tayyor bölgan kigizga sönggi pardoz beriladi, ya'ni çetlari tortiladi, tekislanadi, ortiqça tuklari qirqib taşlanadi. K.da oq, kulrang va rangli kigiz xillari tayyorlangan.
Kigizning oyoq kiyimi içiga solinadigan yupqaroq turi (patak tayyorlaş) ham K.da alohida bir sohani taşkil qiladi. 20-a.da sanoatda kigiz tayyorlaşning yölga qöyilişi K. taraqqiyotini birmunça susayişiga olib keldi (yana q. Kigiz bosiş).
Q.: Kigiz bosiş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИГИЗЧИЛИК — кигиз тайёрлаш касби. Кадимдан, асосан, чорвачилик б-н шуғулланадиган халқлар орасида кенг тарқалган. Ўрта Осиё ва Қозоғистон, жумладан, Ўзбекистон ҳудуди (Сурхондарё, Қорақалпоғистон, Хоразм, Фарғона водийси)да кигизнинг гулдор, ифодали ранг-баранг нақшли турлари тайёрланган. К. б-н, асосан, аёллар шуғулланади. Ювиб тозаланган ва саваланган жун навлари бўйича (юзлик, оралиқ, орқалиқ) ажратилади. Ҳўлланган жун намат (ёки бўйра) қолип устига текис ёйилади: аввал гули ҳосил қилинади, сўнг оралиқ ва навбати б-н орқалиқ қисмлари бир текис ёйиб чиқилади, устидан қайноқ сув қуйилади, сўнг намат (ёки бўйра) думалатиб ўраб йиғилади, арқон б-н боғланади. Ўрам оёқ б-н тепилади, билакланади, думалатилади, вақт-вақти б-н сув сепиб ҳўллаб турилади. Маълум вақтдан сўнг ўрам ечилади, сув сепилади ва яна ўралади ҳамда тайёр бўлгўнга қадар бостириш давом эттирилади. Сўнг тайёр бўлган кигизга сўнгги пардоз берилади, яъни четлари тортилади, текисланади, ортиқча туклари қирқиб ташланади. К.да оқ, кулранг ва рангли кигиз хиллари тайёрланган.
Кигизнинг оёқ кийими ичига солинадиган юпқароқ тури (патак тайёрлаш) ҳам К.да алоҳида бир соҳани ташкил қилади. 20-а.да саноатда кигиз тайёрлашнинг йўлга қўйилиши К. тараққиётини бирмунча сусайишига олиб келди (яна қ. Кигиз босиш).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.