Kikboksing

Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 40–41-b. — ziyouz.com

Kikboksing (ing. kI< - tepmoq, osts — boks) — sporg turi. ikki sportçining zaruriy himoya vositalarini gaqqan (kiygan) holla belgilangan qoidalar asosila boks ringila yoki ölçami 6x6 m maydon (tata-mi)da goliblik uçun kuraşi. K. musobaqalari zarba berşp bilan farqlanadigan 9 yönalşida ötkaziladi. Ringda ötadigan musobaqalarda erkaklar 53,5', 56,5, 60,'64,5 67, 70, 72,5, 76, 82, 88,5 kg dan ziyod, ayollar 53.5, 58, 64,5 kg va 64.5 kg dan ziyod, gatamida ötadigan musobaqalarda erkaklar 60, 65, 70, 75, 80, 85 kg va 85 kg lan ziyod, ayollar 50, 55, 60, 65, 70 kg va 70 kg lan ziyod vazn toi-falarida kuç sinaşadilar. Musobaqa 2 min.dan 3 bölim (raund) davom etadi (tanaffus 1 min. dan). Raqibga berilgan zarbalar I, 2 va 3 oçko bilan baholanadi. K.da ham hakamlar tomo-ppdap nokdaun vi nokaut qayd qilinadi. Ğolib töplagan oçkolariga qarab aniqlanali. Hisob tsngligi holatida oyoq b-p köproq zarba bergai golib yea-naladi. Agar bu zarbalarning soni ham tsng bölsa, unda oyoq bilan murakkab zarba bergan sportçi golib hisoblanadi.

Zamonaviy K. maşqlari qadimdan harbiy maşğulotlarning tarkibiy qismi bölib kelgan. Qad. olimpiada öyinlarida ham K.ga öxşaş musobaqalar (mil. av. 688 y.dan qöl jangi, mil. av. 648 y.dan pankration) bölgan. Yevropaning ayrim mamlakatlarida, xususan Buyuk Britaniyada 18-a.ning 2-yarmiga kelib yakkakuraş musobaqalari qoidalariga özgartiriş kiritilib («Kuinsbern qoidalari», 1872), oyoq bilan beriladigan zarbalar butunlay taqiqlangan. 20-a. ning 50-y.laridan Şarq yakkakuraşlarining Yevropa va Amerikada ommalaşişi K.ni sport turi sifatida şakllantirdi. 1974 y.da Yevropa va AQŞ Şarq yakkakuraşi ustalari örtasida ilk K. musobaqasi taşkil etildi va öşa yili Los-An-jelesda erkaklar örtasida 1-jahon çempionati ötkazildi (ayollar örtasida 1985 y.dan).

1977 y.da jahon K. taşkilotlari as-sotsiatsiyasi (\UAKO) tuzildi, şu assotsiatsiya zaminida 2004 y.da Jahon K. federatsiyasi (\¥KĞ) taşkil topdi, unga 50 dan ziyod davlat (Özbekiston 2004 y.dan) a'zo (2005). K.ning rivojlanişiga Bryus Li, Çak Nor-ris, Bill Uolles, Domenik Valera, Don Vilson, Benni Urkides kabi kino va sport yulduzlari katta hissa qöşişdi. K. AKŞ, Gollandiya, Rossiya, Ukraina, Xorvatiya, Eron, Özbekiston kabi davlatlarda keng rivojlangan.

Özbekistonda K. 20-a.ning 90-y.laridan ommalaşdi. 1994 y.da Toşkentda ilk K. klubi oçildi. 1998 y.da Özbekiston K. federatsiyasi tuzildi. 1991 y.dan erkaklar (2003 y.dan ayollar) örtasida Özbekiston çempionati ötkazilyapti. Şokir Zokirov, Botir Zoki-rov, Sardor Toşxöjayev, Adham Haki-mov, Ravşan Ğafurov, Davron Kodi-rov kabi murabbiylar qöl ostida şu-ğullangan Olmos Yusupov, Alişer Abdullayev, Dilnoza Arzimatova, Sun-nat Ilyosov, Temur Muhammadjonov, Mamat Töxtamişov, Şavkat Öroqov jahon çempioni bölişdi, köp sport-çilar ja\on va Osiyo çempionatlarida sovrinli örinlarni egallaşdi. Ğulom Saydiahmetov, Aziz Töxgami-şov, Xudoyor Ernazarov kabi hakamlar xalqaro musobaqalarni boşqari-şyapti. Hoz. kunda mamlakatda 100 dan ziyod murabbiyga K. maşgulotlarini olib boriş uçun litsenziya berilgan.

136 ta K. klubi röyxatga olingan, ularda 30 mingdan ziyod kişi (1000 ga yaqini ayol) şuğullanadi (2005).

Asror Möminov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КИКБОКСИНГ (инг. кИ< - тепмоқ, Ьостц — бокс) — спорг тури. икки спортчининг зарурий ҳимоя воситаларини гаққан (кийган) ҳолла белгиланган қоидалар асосила бокс рингила ёки ўлчами 6x6 м майдон (тата-ми)да голиблик учун кураши. К. мусобақалари зарба бершп билан фарқланадиган 9 йўналшида ўтказилади. Рингда ўтадиган мусобақаларда эркаклар 53,5’, 56,5, 60,’64,5 67, 70, 72,5, 76, 82, 88,5 кг дан зиёд, аёллар 53.5, 58, 64,5 кг ва 64.5 кг дан зиёд, гатамида ўтадиган мусобақаларда эркаклар 60, 65, 70, 75, 80, 85 кг ва 85 кг лан зиёд, аёллар 50, 55, 60, 65, 70 кг ва 70 кг лан зиёд вазн тои-фаларида куч синашадилар. Мусобақа 2 мин.дан 3 бўлим (раунд) давом этади (танаффус 1 мин. дан). Рақибга берилган зарбалар I, 2 ва 3 очко билан баҳоланади. К.да ҳам ҳакамлар томо-ппдап нокдаун ви нокаут қайд қилинади. Ғолиб тўплаган очколарига қараб аниқланали. Ҳисоб тснглиги ҳолатида оёқ б-п кўпроқ зарба бергаи голиб еа-налади. Агар бу зарбаларнинг сони ҳам тснг бўлса, унда оёқ билан мураккаб зарба берган спортчи голиб ҳисобланади.

Замонавий К. машқлари қадимдан ҳарбий машғулотларнинг таркибий қисми бўлиб келган. Қад. олимпиада ўйинларида ҳам К.га ўхшаш мусобақалар (мил. ав. 688 й.дан қўл жанги, мил. ав. 648 й.дан панкратион) бўлган. Европанинг айрим мамлакатларида, хусусан Буюк Британияда 18-а.нинг 2-ярмига келиб яккакураш мусобақалари қоидаларига ўзгартириш киритилиб («Куинсберн қоидалари», 1872), оёқ билан бериладиган зарбалар бутунлай тақиқланган. 20-а. нинг 50-й.ларидан Шарқ яккакурашларининг Европа ва Америкада оммалашиши К.ни спорт тури сифатида шакллантирди. 1974 й.да Европа ва АҚШ Шарқ яккакураши усталари ўртасида илк К. мусобақаси ташкил этилди ва ўша йили Лос-Ан-желесда эркаклар ўртасида 1-жаҳон чемпионати ўтказилди (аёллар ўртасида 1985 й.дан).

1977 й.да жаҳон К. ташкилотлари ас-социацияси (\УАКО) тузилди, шу ассоциация заминида 2004 й.да Жаҳон К. федерацияси (\¥КҒ) ташкил топди, унга 50 дан зиёд давлат (Ўзбекистон 2004 й.дан) аъзо (2005). К.нинг ривожланишига Брюс Ли, Чак Нор-рис, Билл Уоллес, Доменик Валера, Дон Вилсон, Бенни Уркидес каби кино ва спорт юлдузлари катта ҳисса қўшишди. К. АКШ, Голландия, Россия, Украина, Хорватия, Эрон, Ўзбекистон каби давлатларда кенг ривожланган.

Ўзбекистонда К. 20-а.нинг 90-й.ларидан оммалашди. 1994 й.да Тошкентда илк К. клуби очилди. 1998 й.да Ўзбекистон К. федерацияси тузилди. 1991 й.дан эркаклар (2003 й.дан аёллар) ўртасида Ўзбекистон чемпионати ўтказиляпти. Шокир Зокиров, Ботир Зоки-ров, Сардор Тошхўжаев, Адҳам Ҳаки-мов, Равшан Ғафуров, Даврон Коди-ров каби мураббийлар қўл остида шу-ғулланган Олмос Юсупов, Алишер Абдуллаев, Дилноза Арзиматова, Сун-нат Илёсов, Темур Муҳаммаджонов, Мамат Тўхтамишов, Шавкат Ўроқов жаҳон чемпиони бўлишди, кўп спорт-чилар жа\он ва Осиё чемпионатларида совринли ўринларни эгаллашди. Ғулом Сайдиаҳметов, Азиз Тўхгами-шов, Худоёр Эрназаров каби ҳакамлар халқаро мусобақаларни бошқари-шяпти. Ҳоз. кунда мамлакатда 100 дан зиёд мураббийга К. машгулотларини олиб бориш учун лицензия берилган.

136 та К. клуби рўйхатга олинган, уларда 30 мингдан зиёд киши (1000 га яқини аёл) шуғулланади (2005).

Асрор Мўминов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.