Kimberlit
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 352-b. — ziyouz.com
Kimberlit (JARdagi Kimberli ş. nomidan) — effuziv körinişdagi öta asosli brekçiyasimon toğ jinsi. Asosan, portlaş trubkasi şaklida uçraydi. Köpinça, piropli peridotitlardan, ba'zan piropli olivinitlar va piroksenitlardan tarkib topgan. Rangi kökimtir va yaşilroq tusli qora. K.da 2 xil özga jins bölakçalari (ksenolit) uçraydi. Birinçisi, juda çuqurlikdan olib çiqilgan ötaasos va asosli toğ jinslari (pirop — olivinli giperbazitlar, eklogit va b.), ikkinçisi, Yer pusti jinslari (granit, kristalli slanets, qumtoş va b.). Mineral tarkibidagi olivin va flogopit yirik kristallar, piroksen, perovskit, magnetit va pirop mayda kristallar holida uçraydi. Pirop olmosning genetik yöldoşi, şuning uçun asosiy alomati hisoblanadi. Olmos özga jins bölaklari va minerallarida ham böladi. K. trubkalari portlaşdan paydo bölib, katta çuqurlikdan olib çiqilgan (gipabissal) mahsulot b-n tölgan böladi. Trubkalar ölçami bir neça m2 dan ming m2 gaça tomir, dayka körinişida uçraydi. Olmos pirop b-n birga yuqori bosimda çuqurlikda hosil böladi. K.ning mineral va kimyoviy tarkibi har xil. K.ning nuraşi tufayli soçilma olmos konlari vujudga keladi.
K. qad. platformalarda tarqalgan. Şuningdek, geosinklinallarda ham uçraydi, 1500 dan ortiq K. trubkalari ma'lum. Şulardan 10% da olmos bor. Olmosli K., asosan, JAR va RF (Saxa-Yakutiya)da uçraydi. Şim. Amerika, Hindiston, Braziliya, Kongo Demokratik Respublikasida ham topilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИМБЕРЛИТ (ЖАРдаги Кимберли ш. номидан) — эффузив кўринишдаги ўта асосли брекчиясимон тоғ жинси. Асосан, портлаш трубкаси шаклида учрайди. Кўпинча, пиропли перидотитлардан, баъзан пиропли оливинитлар ва пироксенитлардан таркиб топган. Ранги кўкимтир ва яшилроқ тусли қора. К.да 2 хил ўзга жинс бўлакчалари (ксенолит) учрайди. Биринчиси, жуда чуқурликдан олиб чиқилган ўтаасос ва асосли тоғ жинслари (пироп — оливинли гипербазитлар, эклогит ва б.), иккинчиси, Ер пусти жинслари (гранит, кристалли сланец, қумтош ва б.). Минерал таркибидаги оливин ва флогопит йирик кристаллар, пироксен, перовскит, магнетит ва пироп майда кристаллар ҳолида учрайди. Пироп олмоснинг генетик йўлдоши, шунинг учун асосий аломати ҳисобланади. Олмос ўзга жинс бўлаклари ва минералларида ҳам бўлади. К. трубкалари портлашдан пайдо бўлиб, катта чуқурликдан олиб чиқилган (гипабиссал) маҳсулот б-н тўлган бўлади. Трубкалар ўлчами бир неча м2 дан минг м2 гача томир, дайка кўринишида учрайди. Олмос пироп б-н бирга юқори босимда чуқурликда ҳосил бўлади. К.нинг минерал ва кимёвий таркиби ҳар хил. К.нинг нураши туфайли сочилма олмос конлари вужудга келади.
К. қад. платформаларда тарқалган. Шунингдек, геосинклиналларда ҳам учрайди, 1500 дан ортиқ К. трубкалари маълум. Шулардан 10% да олмос бор. Олмосли К., асосан, ЖАР ва РФ (Саха-Якутия)да учрайди. Шим. Америка, Ҳиндистон, Бразилия, Конго Демократик Республикасида ҳам топилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.