Kimmeriy burmalanişi

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 374–375-b. — ziyouz.com

Kimmeriy burmalanişi (Qora dengiz sohillarida yaşagan kimmeriy qabilasi nomidan) — mezozoy erasining burmalaniş, toğ hosil böliş, granitoidli intruziv magmatizm kabi tektonik jarayonlar namoyon bölişining asosiy davri.

K.b.ning 2 fazasi farqlanadi: trias davri oxiri — yura davri boşlarida sodir bölgan erta kimmeriy (qad. kimmeriy) va yura davri oxiri bör davri boşlaridagi keçki kimmeriy (yangi kimmeriy) davrlari.

Birinçisi Krim, Şim. Dobruj, Taymir, Şim. Afğoniston, Jan.-Şarqiy Osiyo, Patagoniya And toğlari, Şim.- Şarqiy Argentina, Afrikaning çekka jan.da, ikkinçisi — Verxoyan-Çukotka tabiiy oblasti (Kolima burmalanişi), Şim. Amerikaning Ğarbiy Kordilyerasi (Nevada burmalanişi), Jan. Amerikada (And burmalanişi) hamda Markaziy va Jan.-Şarqiy Pomir, Qoraqurum, Markaziy Eron, Kavkaz va b. hududlarda. Kavkazda asosiy K.b. zonasi farq qilinadi va şu asosda bu yerda öziga xos metallogeniyasiga va rivojlaniş xususiyatiga ega bölgan mustaqil tektoğenez sikli ajratilgan. Ammo, köpçilik tektonistlar uni alp tektogenezi tarkibiga kiritadilar. K.b. Yer rivojlanişi tarixida muhim rol öynagan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КИММЕРИЙ БУРМАЛАНИШИ (Қора денгиз соҳилларида яшаган киммерий қабиласи номидан) — мезозой эрасининг бурмаланиш, тоғ ҳосил бўлиш, гранитоидли интрузив магматизм каби тектоник жараёнлар намоён бўлишининг асосий даври.

К.б.нинг 2 фазаси фарқланади: триас даври охири — юра даври бошларида содир бўлган эрта киммерий (қад. киммерий) ва юра даври охири бўр даври бошларидаги кечки киммерий (янги киммерий) даврлари.

Биринчиси Крим, Шим. Добруж, Таймир, Шим. Афғонистон, Жан.-Шарқий Осиё, Патагония Анд тоғлари, Шим.- Шарқий Аргентина, Африканинг чекка жан.да, иккинчиси — Верхоян-Чукотка табиий области (Колима бурмаланиши), Шим. Американинг Ғарбий Кордильераси (Невада бурмаланиши), Жан. Америкада (Анд бурмаланиши) ҳамда Марказий ва Жан.-Шарқий Помир, Қорақурум, Марказий Эрон, Кавказ ва б. ҳудудларда. Кавказда асосий К.б. зонаси фарқ қилинади ва шу асосда бу ерда ўзига хос металлогениясига ва ривожланиш хусусиятига эга бўлган мустақил тектоғенез цикли ажратилган. Аммо, кўпчилик тектонистлар уни альп тектогенези таркибига киритадилар. К.б. Ер ривожланиши тарихида муҳим роль ўйнаган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.