Kimyoviy formulalar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 370-b. — ziyouz.com
Kimyoviy formulalar - moddalarning sifat va mikdor jihatidan tarkibi va tuzilişini kimyoviy belgilar, şuningdek, sonlar, harflar va b. b-n berilgan ifodasi. K.f. modda qanday elementlardan taşkil topganligi, bu elementlar özaro qanday nisbatda birikkanligini hamda moddaning tuzilişini körsatadi. Mac, suvning formulasi H2O uning tarkibi vodorod (N) va kislorod (O) dan iborat ekanligini, bu elementlar 2:1 nisbatda birikkanligini; natriy sulfat Na2SO4 esa uning molekulasi natriy (Na), oltingugurt (S) va kislorod (O)dan taşkil topganligini, bu elementlar 2:1:4 nisbatda birikkanligini; alyuminiy sulfid A12S3 esa 2 atom alyuminiy (A1) ga 3 atom oltingugurt (S) töğri kelişini körsatadi (yana q. Kimyoviy belgilar).
K.f. 3 xil böladi: empirik, ratsional va struktura formulalar. Empirik formulalar modda molekulasidagi atomlarning umumiy sonini körsatadi. Mas, sulfat kislota H2SO4, etan C2H6, etil spirti C2H6O va x.k. Ratsi-onal formulalarda ma'lum sinfga kiruvçi atomlar guruhi ajratib körsatiladi. Mas, etan CH3CH3 yoki CH3— CH3, etil spirti C2H5OH yoki C2H5— ON va h.k. Struktura formulalar esa moddaning tarkibini, molekuladagi atomlarning joylaşiş tartibini hamda uşbu atomlar orasidagi kimyoviy boğlarning qanday taqsimlanganligini körsatadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИМЁВИЙ ФОРМУЛАЛАР - моддаларнинг сифат ва микдор жиҳатидан таркиби ва тузилишини кимёвий белгилар, шунингдек, сонлар, ҳарфлар ва б. б-н берилган ифодаси. К.ф. модда қандай элементлардан ташкил топганлиги, бу элементлар ўзаро қандай нисбатда бирикканлигини ҳамда модданинг тузилишини кўрсатади. Mac, сувнинг формуласи Н2О унинг таркиби водород (Н) ва кислород (О) дан иборат эканлигини, бу элементлар 2:1 нисбатда бирикканлигини; натрий сульфат Na2SO4 эса унинг молекуласи натрий (Na), олтингугурт (S) ва кислород (О)дан ташкил топганлигини, бу элементлар 2:1:4 нисбатда бирикканлигини; алюминий сульфид A12S3 эса 2 атом алюминий (А1) га 3 атом олтингугурт (S) тўғри келишини кўрсатади (яна қ. Кимёвий белгилар).
К.ф. 3 хил бўлади: эмпирик, рационал ва структура формулалар. Эмпирик формулалар модда молекуласидаги атомларнинг умумий сонини кўрсатади. Мас, сульфат кислота H2SO4, этан С2Н6, этил спирти С2Н6О ва х.к. Раци-онал формулаларда маълум синфга кирувчи атомлар гуруҳи ажратиб кўрсатилади. Мас, этан СН3СН3 ёки СН3— СН3, этил спирти С2Н5ОН ёки С2Н5— ОН ва ҳ.к. Структура формулалар эса модданинг таркибини, молекуладаги атомларнинг жойлашиш тартибини ҳамда ушбу атомлар орасидаги кимёвий боғларнинг қандай тақсимланганлигини кўрсатади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.