Kimyoviy reaksiyalar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 367–368-b. — ziyouz.com
Kimyoviy reaksiyalar - bir turdagi kimyoviy moddalarningtarkibi va xossalari jihatidan farq qiladigan ikkinçi turdagi moddalarga aylaniş jarayoni. K.r.ni kimyoviy tenglama b-n ifodalaş mumkin, mas, sulfat kislotaga ruh ta'sir ettirilganda ruh sulfat va vodorod gazi hosil böladi: H2SO4+Zn=ZnSO4+H2T. K.r.da atomlar özgarmaydi, bir birikmadan ikkinçisiga ötadi, xolos. Kimyoviy jarayonlarda töğri (qaytmas) reaksiya (mas, vodorod yodidning vodorod va yoddan hosil bölişi: H2+12->2H1) b-n bir qatorda, qaytar reaksiya (mas, vodorod yodidning parçalanişi:
2HI<=>H2+I2) ham sodir böladi. K.r.da
iştirok etadigan elementlarning oksidlaniş darajadari (valentliklari) özgarsa, bunday reaksiyalar oksidlaniş-kaytariliş reaksiyalari deyiladi. K.r.da molekulalar, atomlar va ionlar iştirok etişi mumkin. Şunga köra, reaksiyalar uçga bölinadi: oddiy, ionli va radikal reaksiyalar.
Oddiy reaksiyalarda molekulalar özaro reaksiyaga kirişadi, mas, H2+C12=2HC1. Ionli reaksiyalar ionlar iştirokida boradi, mas, N++ON~ =H2O. Radikal reaksiyalarda oraliq mahsulot sifatida albatta erkin radikal hosil böladi. Radikal reaksiyalar, odatda, zanjir tarzida boradi (k,. Zanjir reaksiyalar). Töğri va teskari reaksiyalar tezligi teng bölganda sistemada kimyoviy muvozanat karor topadi (q. Kimyoviy termodinamika).
Murakkab reaksiyalar, parallel reaksiyalar, ekzotermik reaksiyalar, endotermik reaksiyalar, qattiq fazali reaksiyalar ham mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИМЁВИЙ РЕАКЦИЯЛАР - бир турдаги кимёвий моддаларнингтаркиби ва хоссалари жиҳатидан фарқ қиладиган иккинчи турдаги моддаларга айланиш жараёни. К.р.ни кимёвий тенглама б-н ифодалаш мумкин, мас, сульфат кислотага руҳ таъсир эттирилганда руҳ сульфат ва водород гази ҳосил бўлади: H2SO4+Zn=ZnSO4+H2T. К.р.да атомлар ўзгармайди, бир бирикмадан иккинчисига ўтади, холос. Кимёвий жараёнларда тўғри (қайтмас) реакция (мас, водород йодиднинг водород ва йоддан ҳосил бўлиши: Н2+12->2Н1) б-н бир қаторда, қайтар реакция (мас, водород йодиднинг парчаланиши:
2HI<=>H2+I2) ҳам содир бўлади. К.р.да
иштирок этадиган элементларнинг оксидланиш даражадари (валентликлари) ўзгарса, бундай реакциялар оксидланиш-кайтарилиш реакциялари дейилади. К.р.да молекулалар, атомлар ва ионлар иштирок этиши мумкин. Шунга кўра, реакциялар учга бўлинади: оддий, ионли ва радикал реакциялар.
Оддий реакцияларда молекулалар ўзаро реакцияга киришади, мас, Н2+С12=2НС1. Ионли реакциялар ионлар иштирокида боради, мас, Н++ОН~ =Н2О. Радикал реакцияларда оралиқ маҳсулот сифатида албатта эркин радикал ҳосил бўлади. Радикал реакциялар, одатда, занжир тарзида боради (к,. Занжир реакциялар). Тўғри ва тескари реакциялар тезлиги тенг бўлганда системада кимёвий мувозанат карор топади (қ. Кимёвий термодинамика).
Мураккаб реакциялар, параллел реакциялар, экзотермик реакциялар, эндотермик реакциялар, қаттиқ фазали реакциялар ҳам мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.