Kirayxon
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 403–404-b. — ziyouz.com
Kirayxon KIRAYXON, Kir yey (töliq ismi Kirey ibn Pölat ibn Töxta Qiya ibn Örusxon, yevropalik mualliflarda Girey) (? — 1470) — şayboniylaryaen- K. va Jonibek öz qabiladoşlari b-n birga Qozoq xonligiga asos solganlar. Abulxayrxon 1446 y. Oq Ördaga qaraşli Siğnoq, Sözoq, Oqqörğon, Izganiş, Arquqş.larni bosib oladi; 1457 y. Siğnoq yaqinida oyrotlar b-n jangda yengiladi. Undan oldinroq, 50—60 y.larda K. va Jonibeklar Esonbuğo panohiga qoçib, Möğulistonning Çu va Qöziboşi viloyatiga kelib örnaşgan edilar. Ularni qaytarmoqçi bölib yölga çiqqan Abulxayrxon yölda 1468 y. vafot etadi. K. va Jonibek qabiladoşlari b-n Şayboniyxonning Movarounnahrdaligidan foydalanib, Orol böyi yerlariga qaytib, bu yerlarda Qozoq xonligiga asos soldilar. K.dan keyin taxtga uning öğli Burunduqxon ötirgan. Muhammad Haydar «Tarixi Raşidiy»da Qozoq xonligini 1465— 66 y.larda tuzilganini qayd etadi.
Ad.: Materiali po istorii kazaxskix xanstv XV—XVIII vekov, Alma-Ata, 1969.
Naim Norqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КИРАЙХОН, Кир ей (тўлиқ исми Кирей ибн Пўлат ибн Тўхта Қийа ибн Ўрусхон, европалик муаллифларда Гирей) (? — 1470) — шайбонийларяэн- К. ва Жонибек ўз қабиладошлари б-н бирга Қозоқ хонлигига асос солганлар. Абулхайрхон 1446 й. Оқ Ўрдага қарашли Сиғноқ, Сўзоқ, Оққўрғон, Изганиш, Арқуқш.ларни босиб олади; 1457 й. Сиғноқ яқинида ойротлар б-н жангда енгилади. Ундан олдинроқ, 50—60 й.ларда К. ва Жонибеклар Эсонбуғо паноҳига қочиб, Мўғулистоннинг Чу ва Қўзибоши вилоятига келиб ўрнашган эдилар. Уларни қайтармоқчи бўлиб йўлга чиққан Абулхайрхон йўлда 1468 й. вафот этади. К. ва Жонибек қабиладошлари б-н Шайбонийхоннинг Мовароуннаҳрдалигидан фойдаланиб, Орол бўйи ерларига қайтиб, бу ерларда Қозоқ хонлигига асос солдилар. К.дан кейин тахтга унинг ўғли Бурундуқхон ўтирган. Муҳаммад Ҳайдар «Тарихи Рашидий»да Қозоқ хонлигини 1465— 66 й.ларда тузилганини қайд этади.
Ад.: Материалы по истории казахских ханств XV—XVIII веков, Алма-Ата, 1969.
Наим Норқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.