Kirovograd viloyati

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 407–408-b. — ziyouz.com

Kirovograd viloyati - Ukrainadagi viloyat. 1939 y. 10 yanv.da taşkil etilgan. Mayd. 24,6 ming km2. Aholisi 1211,2 ming kişi (1997), asosan, ukrainlar; şuningdek, rus, belorus, yaxudiy, moddavanlar ham yaşaydi. Şaharliklar 52%. 21 tumanga bölingan, 12 şahar, 26 şaharça bor. Markazi — Kirovograd ş.

K.v. Dnepr böyi qirlarining jan. qismida, Yer yuzasi daryo vodiylari va jarlar öyib yuborgan tölqinsimon tekislik. Foydali qazilmalari: qönğir kömir, grafit, nikel rudasi, quriliş materiallari, torf, temir rudasi. Iqlimi mö'tadil kontinental. Yanv. ning örtaça t-rasi —5,4° dan —5,6° gaça, iyulniki 20—21,4°. Yillik yoğin 450 mm. Vegetatsiya davri 200—210 kun. Daryolari: Dnepr, Ingul, Sinyuxa va Jan. Bug. K.v. hududida Kremençug, Dneprodzerjinsk va b. suv omborlari bor. Tuproği, asosan, qoratuproq. Örmon va butazorlar mavjud.

K.v. sanoatining yetakçi tarmoqlari: oziq-ovqat, maşinasozlik, yonilği va rangli metallurgiya. Energetika xujaligini bir qança GES va issiqlik elektr st-yasi taşkil etgan. Oziq-ovqat sanoatida şakarqand, yoğ-moy, spirt, göşt, un, moy-sir, meva-sabzavot konservalari işlab çiqariladi. Maşinasozlik va metallsozlik sanoati, asosan, q.x. maşinalari va ji-hozlar i.ç.ga ixtisoslaşgan. Yoqilği sanoatida qönğir kömir qazib olinadi va qayta işlanadi. Rangli metallurgiya rivojlanmokda. Yengil sanoat korxonalari (tikuvçilik, poyabzal, paypoq, kön z-di, yoğoçsozlik, mebel k-tlari) bor. Quriliş materiallari işlab çiqaradigan yirik korxonalar mavjud.

Q.x.da ğalla, qand lavlagi, koriandr, köngaboqar ekiladi, çorvaçiligi göşt-sut yetiştirişga ixtisoslaşgan. Boğdorçilik va rezavor mevaçilik salmoqli örin tutadi. Hovöz baliqçiligi rivojlangan. T. y., avtomobil yöllari ziç, aeroport bor. Dnepr daryosida kema qatnaydi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КИРОВОГРАД ВИЛОЯТИ - Украинадаги вилоят. 1939 й. 10 янв.да ташкил этилган. Майд. 24,6 минг км2. Аҳолиси 1211,2 минг киши (1997), асосан, украинлар; шунингдек, рус, белорус, яхудий, моддаванлар ҳам яшайди. Шаҳарликлар 52%. 21 туманга бўлинган, 12 шаҳар, 26 шаҳарча бор. Маркази — Кировоград ш.

К.в. Днепр бўйи қирларининг жан. қисмида, Ер юзаси дарё водийлари ва жарлар ўйиб юборган тўлқинсимон текислик. Фойдали қазилмалари: қўнғир кўмир, графит, никель рудаси, қурилиш материаллари, торф, темир рудаси. Иқлими мўътадил континентал. Янв. нинг ўртача т-раси —5,4° дан —5,6° гача, июлники 20—21,4°. Йиллик ёғин 450 мм. Вегетация даври 200—210 кун. Дарёлари: Днепр, Ингул, Синюха ва Жан. Буг. К.в. ҳудудида Кременчуг, Днепродзержинск ва б. сув омборлари бор. Тупроғи, асосан, қоратупроқ. Ўрмон ва бутазорлар мавжуд.

К.в. саноатининг етакчи тармоқлари: озиқ-овқат, машинасозлик, ёнилғи ва рангли металлургия. Энергетика хужалигини бир қанча ГЭС ва иссиқлик электр ст-яси ташкил этган. Озиқ-овқат саноатида шакарқанд, ёғ-мой, спирт, гўшт, ун, мой-сир, мева-сабзавот консервалари ишлаб чиқарилади. Машинасозлик ва металлсозлик саноати, асосан, қ.х. машиналари ва жи-ҳозлар и.ч.га ихтисослашган. Ёқилғи саноатида қўнғир кўмир қазиб олинади ва қайта ишланади. Рангли металлургия ривожланмокда. Енгил саноат корхоналари (тикувчилик, пойабзал, пайпоқ, кўн з-ди, ёғочсозлик, мебель к-тлари) бор. Қурилиш материаллари ишлаб чиқарадиган йирик корхоналар мавжуд.

Қ.х.да ғалла, қанд лавлаги, кориандр, кўнгабоқар экилади, чорвачилиги гўшт-сут етиштиришга ихтисослашган. Боғдорчилик ва резавор мевачилик салмоқли ўрин тутади. Ҳовўз балиқчилиги ривожланган. Т. й., автомобиль йўллари зич, аэропорт бор. Днепр дарёсида кема қатнайди.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.