Kişi-soat

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 436-b. — ziyouz.com

Kişi-soat — iş vaqtini hisobga oliş birligi. K.-yeda ifodalangan iş vaqti bir kun, oy, kvartal, yil davomida haqiqatan bajarilgan iş soatlarini jamlaş yöli b-n aniqlanadi.

Böş turib qolişdagi K.-s. mikdori ham xodimning turli sabablarga köra işlamagan soatlarini jamlaş yöli b-n aniqlanadi.

KIŞM — Toxaristonning qad. şaxarlaridan biri. Badaxşontgi Kökça daryosining irmoği Maşhad daryo böyida joylaşgan. K. tarixiy manbalarda ilk örta asrdan boşlab (6—7-a.lar) uçraydi. 8-a.da bu yerda Toxaristonning turkiylardan bölgan boş hukmdori — jabğusi Qutluq tardu (boşqa manbalarga köra, Xumorbek) yaşagan; u, şuningdek, «eftalitlar şoqi» unvoniga ham ega bölgan. Somoniylar davrida (9—10-a. lar) K. da bir yöla 3 zarbxona bölib, u temuriylar davrida xam mavjud bölgan. B. Ahmedovniş fikriça, K. möğullar tomonidan bosib olinmagan, şahar 14-a.ning 1-yarmigaça mustaqilligini saqlab qolgan. U katta bir viloyatning markazi bölgan. Marko Yaoyaoning ma'lumotiga köra, 14-a.da K.ning öz hokimi bölib, önga toğdagi bir qança şahar va qişloqlar böysöngan. Şahar örtasidan katta daryo oqib ötgan. K. atrofidagi aholi toğlarda çorvaçilik b-n şuğullangan. 14-a. oxirida Amir Temur Badaxşonni egallaganda K. uning poytaxti bölib, Badaxşon şohi şu yerda yaşagan. Temuriylar davrida K. rasman Samarqand, söng Hirotga qaram bölsada, amalda uni mahalliy sulola vakillari — Ba-daxşon şoxlari — Şoh Bahouddin, Şoh Mahmud va ularning avlodlari boşqargan. 1469 — 1505 y.da K.ni Xusravşoh idora etgan, söngra uni Şayboniylar qisqa muddatga eğallaşgan. K. Boburnknt ukasi Nosir mirzo qöliga ötgan; temuriylarning Badaxşondagi hukmronligi 1584 y.gaça, ya'ni uni Abdullaxon II eğallagunça davom etgan. 16—17-a.larda — K. Badaxşon poytaxti. Aştarxoniylaraan Nodir Muhammadxon davrida K. Abdulaziz sulton, söngra Xusrav sulton mulki bölgan. Hoz. K. şahri Toliqon va Qunduzdan şarqda joylaşgan alohida viloyatning ma'muriy markazi hisoblanadi.

Ad.: Axmedov B., Istoriya Balxa, T., 1982; Kamaliddinov Ş. S, Istoriçeskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyaziçnim istoçnikam IX — naçala XIII vv., T., 1996.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КИШИ-СОАТ — иш вақтини ҳисобга олиш бирлиги. К.-еда ифодаланган иш вақти бир кун, ой, квартал, йил давомида ҳақиқатан бажарилган иш соатларини жамлаш йўли б-н аниқланади.

Бўш туриб қолишдаги К.-с. микдори ҳам ходимнинг турли сабабларга кўра ишламаган соатларини жамлаш йўли б-н аниқланади.

КИШМ — Тохаристоннинг қад. шахарларидан бири. Бадахшонтги Кўкча дарёсининг ирмоғи Машҳад дарё бўйида жойлашган. К. тарихий манбаларда илк ўрта асрдан бошлаб (6—7-а.лар) учрайди. 8-а.да бу ерда Тохаристоннинг туркийлардан бўлган бош ҳукмдори — жабғуси Қутлуқ тарду (бошқа манбаларга кўра, Хуморбек) яшаган; у, шунингдек, «эфталитлар шоқи» унвонига ҳам эга бўлган. Сомонийлар даврида (9—10-а. лар) К. да бир йўла 3 зарбхона бўлиб, у темурийлар даврида хам мавжуд бўлган. Б. Аҳмедовниш фикрича, К. мўғуллар томонидан босиб олинмаган, шаҳар 14-а.нинг 1-ярмигача мустақиллигини сақлаб қолган. У катта бир вилоятнинг маркази бўлган. Марко Яояонинг маълумотига кўра, 14-а.да К.нинг ўз ҳокими бўлиб, ўнга тоғдаги бир қанча шаҳар ва қишлоқлар бўйсўнган. Шаҳар ўртасидан катта дарё оқиб ўтган. К. атрофидаги аҳоли тоғларда чорвачилик б-н шуғулланган. 14-а. охирида Амир Темур Бадахшонни эгаллаганда К. унинг пойтахти бўлиб, Бадахшон шоҳи шу ерда яшаган. Темурийлар даврида К. расман Самарқанд, сўнг Ҳиротга қарам бўлсада, амалда уни маҳаллий сулола вакиллари — Ба-дахшон шохлари — Шоҳ Баҳоуддин, Шоҳ Маҳмуд ва уларнинг авлодлари бошқарган. 1469 — 1505 й.да К.ни Хусравшоҳ идора этган, сўнгра уни Шайбонийлар қисқа муддатга эғаллашган. К. Бобурнкнт укаси Носир мирзо қўлига ўтган; темурийларнинг Бадахшондаги ҳукмронлиги 1584 й.гача, яъни уни Абдуллахон II эғаллагунча давом этган. 16—17-а.ларда — К. Бадахшон пойтахти. Аштархонийлараан Нодир Муҳаммадхон даврида К. Абдулазиз султон, сўнгра Хусрав султон мулки бўлган. Ҳоз. К. шаҳри Толиқон ва Қундуздан шарқда жойлашган алоҳида вилоятнинг маъмурий маркази ҳисобланади.

Ад.: Ахмедов Б., История Балха, Т., 1982; Камалиддинов Ш. С, Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв., Т., 1996.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.