Klavesin
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 438-b. — ziyouz.com
Klavesin KLAVESIN, çembalo [frans. clavecin, ital. cembalo, lot. clavicymbalum — klavişli simbala (çangeimon musiqa çolğusi) sözidan]— klavişli torli-tirnama musiqa çolğusi. 16-a.dan ma'lum. Hoz. fortepiano (royal)ning ötmişdoşi. Klavişlar bosilişi natijasida torlari pat yoki teridan işlangan mizroblar yordamida tirnaladi, natijada jarangdor, ammo kuçsiz, dinamikasp deyarli özgarmaydigan tovuş hosil qilinadi. 17—18-a.lar davomida K.ning şakl qiyofasi hamda klaviaturalar soni özgargan, pay torlari sim torlar b-n almaştirilgan, diapazoni 5 oktavagaça kengaygan, vyordjinel, spinet, klavitsiterium kabi turlari vujudga kelgan. Bunday K.lar uçun I. S. Bax, U. Byord, G. Gendel, D. Skarlatti, F. Köperen, J. Ramo kabi kompo-zitorlar yuksak badiiy asarlar yaratişgan, Angliya, Fransiya, Italiya K. maktablari yuzaga kelgan. 18-a. oxiridan K. örnini fortepiano egalladi. Lekin 20-a. boşidan K. hamda aynan uning uçun muljallangan musiqaga yana qiziqiş tuğilib, u ba'zi çolğu ansambl hamda orkestrlar (mas, «Turkiston» kamer orkestri) tarkibiga kiritildi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЛАВЕСИН, чембало [франц. clavecin, итал. cembalo, лот. clavicymbalum — клавишли цимбала (чангеимон мусиқа чолғуси) сўзидан]— клавишли торли-тирнама мусиқа чолғуси. 16-а.дан маълум. Ҳоз. фортепиано (рояль)нинг ўтмишдоши. Клавишлар босилиши натижасида торлари пат ёки теридан ишланган мизроблар ёрдамида тирналади, натижада жарангдор, аммо кучсиз, динамикасп деярли ўзгармайдиган товуш ҳосил қилинади. 17—18-а.лар давомида К.нинг шакл қиёфаси ҳамда клавиатуралар сони ўзгарган, пай торлари сим торлар б-н алмаштирилган, диапазони 5 октавагача кенгайган, вёрджинел, спинет, клавицитериум каби турлари вужудга келган. Бундай К.лар учун И. С. Бах, У. Бёрд, Г. Гендель, Д. Скарлатти, Ф. Кўперен, Ж. Рамо каби компо-зиторлар юксак бадиий асарлар яратишган, Англия, Франция, Италия К. мактаблари юзага келган. 18-а. охиридан К. ўрнини фортепиано эгаллади. Лекин 20-а. бошидан К. ҳамда айнан унинг учун мулжалланган мусиқага яна қизиқиш туғилиб, у баъзи чолғу ансамбль ҳамда оркестрлар (мас, «Туркистон» камер оркестри) таркибига киритилди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.