Kloakalilar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 452-b. — ziyouz.com
Kloakalilar KLOAKALILAR, tuxum qöyuvçilar, bir teşiklilar, dastlabki darrandalar (Prototheria)— hoz. sut emizuvçilarning eng tuban tuzilgan kenja sinfi. Qazilma qoldiklari Avstraliya va Jan. Amerikada pleystotsen davri qatlamlaridan ma'lum. Sut emizuvçilarning sudralib yuruvçilarga öxşaş umumiy ajdodidan kelib çiqqan, lekin keyinçalik mustaqil rivojlangan. Boş qutisi toğayining tuzilişi, boş qutisi qopqoği suyaklarining özaro nisbati, yelka kamarida qorakoid va prokorakoid suyaklari bölişi, yuragi va boş miyasi tuzilişi sudralib yuruvçilarnikiga öxşaydi. Tanasining öz. 30—80 sm. Voyaga yetgan K.da tiş bölmaydi. Oşqozonida xazm bezlari yöq. Jinsiy va ayiriş sistemasi nayi, içagi kloakaga oçiladi. Tana harorati nisbatan past, 25° dan 36° gaça, 1—2 ta, ba'zan 3 ta tuxum qöyadi. Tuxumini xaltasida olib yuradi (yexidna) yoki uyada bosib yotadi (ördakburun). Bolasini sut b-n boqadi. Sut bezlari sörğiçi bölmaydi. Suti terisi ustiga oqib çiqadi, bolasi uni yalaydi. Bitta turkum — bir teşiklilarni öz içiga oladi. Avstraliya, Tasmaniya, Yangi Gvineyada tarqalgan. 2 oilasi (yexidnalar, ördakburunlar) bor. Soni kamayib ketgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЛОАКАЛИЛАР, тухум қўювчилар, бир тешиклилар, дастлабки даррандалар (Prototheria)— ҳоз. сут эмизувчиларнинг энг тубан тузилган кенжа синфи. Қазилма қолдиклари Австралия ва Жан. Америкада плейстоцен даври қатламларидан маълум. Сут эмизувчиларнинг судралиб юрувчиларга ўхшаш умумий аждодидан келиб чиққан, лекин кейинчалик мустақил ривожланган. Бош қутиси тоғайининг тузилиши, бош қутиси қопқоғи суякларининг ўзаро нисбати, елка камарида қоракоид ва прокоракоид суяклари бўлиши, юраги ва бош мияси тузилиши судралиб юрувчиларникига ўхшайди. Танасининг ўз. 30—80 см. Вояга етган К.да тиш бўлмайди. Ошқозонида хазм безлари йўқ. Жинсий ва айириш системаси найи, ичаги клоакага очилади. Тана ҳарорати нисбатан паст, 25° дан 36° гача, 1—2 та, баъзан 3 та тухум қўяди. Тухумини халтасида олиб юради (ехидна) ёки уяда босиб ётади (ўрдакбурун). Боласини сут б-н боқади. Сут безлари сўрғичи бўлмайди. Сути териси устига оқиб чиқади, боласи уни ялайди. Битта туркум — бир тешиклиларни ўз ичига олади. Австралия, Тасмания, Янги Гвинеяда тарқалган. 2 оиласи (ехидналар, ўрдакбурунлар) бор. Сони камайиб кетган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.