Klod Adrian Gelvetsiy
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 141–142-b. — ziyouz.com
Gelvetsiy Klod Adrian Klod Adrian (1715.31.1-Parij-1771.25.1) — fransuz faylasufi, psixologi. G. fikriça, olam moddiy, vaqt va fazoda çeksiz, doimiy harakatda; tafakkur va sezgi materiyaning xossasidir. Insonning ongi va ehtirosini ijtimoiy rivojlanişning asosiy harakatlantiruvçi kuçi deb hisobladi. G. biliş nazariyasida agnostitsizmta qarşi, materialistik sensualizm tarafdori. U xotiranm bilişning ikkinçi quroli, tafakkur sezgilarimiz yiğindisi, deb ta'kidladi. G. xudoning mavjudligi, olamning yaratilganligi, jonning abadiyligi ğoyalarini tanqid qildi. G. ijtimoiy muhit deganda siyosiy hayotni, qonunçilikni tuşungan. Ijtimoiy hayot yuridik qonunlarga boğliq deb, tenglikni kişilarning qonun oldidagi tengligi ma'nosida talqin etgan. U umumiy tenglikni inkor etgan. G. kişilarning intellektual va axloqiy qiyofasini şakllantirişda muhitning hal qiluvçi ahamiyatini körsatgan. U etikada diniy va spiritualistik qaraşlarni tanqid qilib, axloqiy tasavvurlarning tajribaviy kelib çiqişi, ularning individ manfaatlari b-n şartlanganligini isbotladi. G. 18-a. oxiridagi fransuz burjua inqilobini ğoyaviy tayyorlaşda muhim örin tutdi. Asarlari: «Aql töğrisida» (1758), «Inson töğrisida, uning aqliy qobiliyatlari hamda tarbiyasi haqida» (1772, vafotidan keyin).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕЛЬВЕЦИЙ (Helvetius) Клод Адриан (1715.31.1-Париж-1771.25.1) — француз файласуфи, психологи. Г. фикрича, олам моддий, вақт ва фазода чексиз, доимий ҳаракатда; тафаккур ва сезги материянинг хоссасидир. Инсоннинг онги ва эҳтиросини ижтимоий ривожланишнинг асосий ҳаракатлантирувчи кучи деб ҳисоблади. Г. билиш назариясида агностицизмта қарши, материалистик сенсуализм тарафдори. У хотиранм билишнинг иккинчи қуроли, тафаккур сезгиларимиз йиғиндиси, деб таъкидлади. Г. худонинг мавжудлиги, оламнинг яратилганлиги, жоннинг абадийлиги ғояларини танқид қилди. Г. ижтимоий муҳит деганда сиёсий ҳаётни, қонунчиликни тушунган. Ижтимоий ҳаёт юридик қонунларга боғлиқ деб, тенгликни кишиларнинг қонун олдидаги тенглиги маъносида талқин этган. У умумий тенгликни инкор этган. Г. кишиларнинг интеллектуал ва ахлоқий қиёфасини шакллантиришда муҳитнинг ҳал қилувчи аҳамиятини кўрсатган. У этикада диний ва спиритуалистик қарашларни танқид қилиб, ахлоқий тасаввурларнинг тажрибавий келиб чиқиши, уларнинг индивид манфаатлари б-н шартланганлигини исботлади. Г. 18-а. охиридаги француз буржуа инқилобини ғоявий тайёрлашда муҳим ўрин тутди. Асарлари: «Ақл тўғрисида» (1758), «Инсон тўғрисида, унинг ақлий қобилиятлари ҳамда тарбияси ҳақида» (1772, вафотидан кейин).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.