Köçkunçixon

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 889–890-b. — ziyouz.com

Köçkunçixon KÖÇKUNÇIXON, Köçim (?—1530) -şayboniylar sulolasidan bölgan xon. Abulxayrxon va Robiya Sulton begim (Uluğbek mirzoning qizi)ning farzandi. Şayboniyxon tomonidan Turkiston viloyati hokimi etib tayinlangan (1503— 09). Movarounvaxr xoni (1510— 30). Şayboniylarning Movarounnahrni bosib oliş uçun qilgan yurişlarida faol iştirok etgan. K. davrida şayboniylar safaviylar b-n uruşib, ikki marta (1513/14; 1529) Hirotni egallaganlar. K. davrida Bobur saltanati poytaxti Agra ş.ga elçilar yuborilgan. Elçilar Bobur tomonidan tuhfalar b-n kötib olingan. Uning davrida köp asarlarni özbek tiliga tarjima qiliş bobida katta işlar qilingan, bu ötmiş tarixiga qiziqiş borligidan dalolat beradi. Fors tilidan özbek tiliga Raşiduddinning «Jome at-tavorix», Şarafuddin Ali Yazdiynit «Zafarnoma» asarlari tarjima qilingan. Kutubxonalar kengaygan, köpaygan. Buxoroda Abdulazizxon kutubxonasi oçilgan. Masjid, Madrasa, xonaqoxlar ta'mirlangan. K. nomi tarixda xongina emas, adabiyot, fan va madaniyat homiysi sifatida ham qolgan.

Ad.: Vosifiy Zayniddin, Badoye' ulvaqoye' [Nodir voqealar], T., 1979; Istoriya Özbekistova [XVI — pervaya poloviva XIX veka], t.Z, T., 1993; Şayboniylar qabrtoşlaridagi bitiklar (özbek, nemis, rus tillarida), Visbaden, 1997.

Roziya Mö'minova.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КЎЧКУНЧИХОН, Кўчим (?—1530) -шайбонийлар сулоласидан бўлган хон. Абулхайрхон ва Робия Султон бегим (Улуғбек мирзонинг қизи)нинг фарзанди. Шайбонийхон томонидан Туркистон вилояти ҳокими этиб тайинланган (1503— 09). Мовароунвахр хони (1510— 30). Шайбонийларнинг Мовароуннаҳрни босиб олиш учун қилган юришларида фаол иштирок этган. К. даврида шайбонийлар сафавийлар б-н урушиб, икки марта (1513/14; 1529) Ҳиротни эгаллаганлар. К. даврида Бобур салтанати пойтахти Агра ш.га элчилар юборилган. Элчилар Бобур томонидан туҳфалар б-н кўтиб олинган. Унинг даврида кўп асарларни ўзбек тилига таржима қилиш бобида катта ишлар қилинган, бу ўтмиш тарихига қизиқиш борлигидан далолат беради. Форс тилидан ўзбек тилига Рашидуддиннинг «Жоме ат-таворих», Шарафуддин Али Яздийнит «Зафарнома» асарлари таржима қилинган. Кутубхоналар кенгайган, кўпайган. Бухорода Абдулазизхон кутубхонаси очилган. Масжид, Мадраса, хонақохлар таъмирланган. К. номи тарихда хонгина эмас, адабиёт, фан ва маданият ҳомийси сифатида ҳам қолган.

Ад.: Восифий Зайниддин, Бадоеъ улвақоеъ [Нодир воқеалар], Т., 1979; История Ўзбекистова [XVI — первая половива XIX века], т.З, Т., 1993; Шайбонийлар қабртошларидаги битиклар (ўзбек, немис, рус тилларида), Висбаден, 1997.

Розия Мўъминова.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.