Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Köçma ma'no

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 890-b. — ziyouz.com

    Köçma ma'no — sözning öz asosiy ma'nosi b-n metonimik (q. Metonimiya), metaforik (k,. Metafora) aloqadorlik, vazifaviy umumiylik yoki qandaydir assotsiativ (özaro öxşaş) belgilar b-n boğliq ikkilamçi, hosila ma'nosi. Demak, sözning töğri ma'nolaridan boşqalari uning K.m.laridir. Ongimizda qandaydir xususiyatlari, belgilari b-n bir-biriga yaqin bölgan ikki predmet yoki hodisani çoğiştiriş, öxşatiş K.m.ga asos qilib olinadi, ya'ni biror predmet yoki voqea-hodisa haqida aniq, yorqin tasavvur hosil qiliş uçun unga boşqa biror predmet yoki voqeaning belgisi köçiriladi, öxşatiladi. Mas: kişining bolaligini «ğunça», yomon baho olişni «yiqilmoq» sözi b-n ifodalaş, «Oybek asarlarini öqidim» deyiş örniga «Oybekni öqidim» deyiş, «samovar» sözini çoyxona ma'nosida işlatiş K.m.ga misol böla oladi. K.m. adabiy asarning badiiy qimmatini, ifodaviyligi va ta'sirçanligini oşiradi. Lekin luğat tarkibidagi barça sözlar ham K.m.da qöllanavermaydi. Mas, aksariyat kasb-hunar atamalari, ilmiy terminlar K.m.da deyarli işlatilmaydi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КЎЧМА МАЪНО — сўзнинг ўз асосий маъноси б-н метонимик (қ. Метонимия), метафорик (к,. Метафора) алоқадорлик, вазифавий умумийлик ёки қандайдир ассоциатив (ўзаро ўхшаш) белгилар б-н боғлиқ иккиламчи, ҳосила маъноси. Демак, сўзнинг тўғри маъноларидан бошқалари унинг К.м.ларидир. Онгимизда қандайдир хусусиятлари, белгилари б-н бир-бирига яқин бўлган икки предмет ёки ҳодисани чоғиштириш, ўхшатиш К.м.га асос қилиб олинади, яъни бирор предмет ёки воқеа-ҳодиса ҳақида аниқ, ёрқин тасаввур ҳосил қилиш учун унга бошқа бирор предмет ёки воқеанинг белгиси кўчирилади, ўхшатилади. Мас: кишининг болалигини «ғунча», ёмон баҳо олишни «йиқилмоқ» сўзи б-н ифодалаш, «Ойбек асарларини ўқидим» дейиш ўрнига «Ойбекни ўқидим» дейиш, «самовар» сўзини чойхона маъносида ишлатиш К.м.га мисол бўла олади. К.м. адабий асарнинг бадиий қимматини, ифодавийлиги ва таъсирчанлигини оширади. Лекин луғат таркибидаги барча сўзлар ҳам К.м.да қўлланавермайди. Мас, аксарият касб-ҳунар атамалари, илмий терминлар К.м.да деярли ишлатилмайди.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.