Kofirqal'a
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 677-b. — ziyouz.com
Kofirqal'a — qad. şahar xarobasi (mil. 3—4 — 8-a.). Örta asrlarda Vaxş viloyatining boş şahri Halovard K. örnida bölgan. K. Kolhozobod ş. (Tojikiston)ning ğarbiy çekkasida joylaşgan. Mayd. 12 ga. Ark, şahriston va raboddan iborat. Şaxristonning ğarbiy darvozasidan şarqiy darvozasi tomonga asosiy va markaziy köça ötgan bölib, u şaharni teng 2 qismga ajratgan. Şaharning markazida katta maydon bölgan.Şaharning asosiy köçasi böylab hunarmandlarning turar joylari joylaşgan. Şahriston arkka öxşab paxsadan işlangan 2 qator mudofaa devori b-n örab olingan. Şahristonning ğarbiy darvozasi yaqinida, içki tomonda omborxona joylaşgan, unda şaharga kelgan dehqon va savdogarlardan soliq örnida olingan oziq-ovqatlar saqlangan. Ark şaxristonning şim-şarqiy qismida joylaşgan bölib, undan keng xandaq b-n ajratilgan. Bu yerdan qad. saroy örnida mil. 7-a.da qurilgan hukmdor saroyi qoldiqlari topilgan. Har ikki saroy, ya'ni qad. va sönggisining devorlari manzarali suratlar va haykalçalar b-n bezatilgan. Qad. saroy 5-a. da sönggi kuşon davri inşooti örnida bunyod etilgan. Sönggi saroy qadimgiga nisbatan kengroq hududni egallagan va undan özining quriliş tarhi b-n ajralib turgan. Arxeologik ma'lumotlarga köra, K. örnidagi şahar Kuşon podşoligi davrida vujudga kelgan va ilk örta asrlarda ham rivojlanişda davom etgan. K.dagi hayot 8-a. örtasida (750 y.), arablar istilosi natijasida tugagan.
Ad:. Kamaliddi nov Ş.S., Istoriçeskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toxaristana po araboyaziçnim istoçnikam IX — naçala XIII vv., T., 1996.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОФИРҚАЛЪА — қад. шаҳар харобаси (мил. 3—4 — 8-а.). Ўрта асрларда Вахш вилоятининг бош шаҳри Ҳаловард К. ўрнида бўлган. К. Колҳозобод ш. (Тожикистон)нинг ғарбий чеккасида жойлашган. Майд. 12 га. Арк, шаҳристон ва рабоддан иборат. Шахристоннинг ғарбий дарвозасидан шарқий дарвозаси томонга асосий ва марказий кўча ўтган бўлиб, у шаҳарни тенг 2 қисмга ажратган. Шаҳарнинг марказида катта майдон бўлган.Шаҳарнинг асосий кўчаси бўйлаб ҳунармандларнинг турар жойлари жойлашган. Шаҳристон аркка ўхшаб пахсадан ишланган 2 қатор мудофаа девори б-н ўраб олинган. Шаҳристоннинг ғарбий дарвозаси яқинида, ички томонда омборхона жойлашган, унда шаҳарга келган деҳқон ва савдогарлардан солиқ ўрнида олинган озиқ-овқатлар сақланган. Арк шахристоннинг шим-шарқий қисмида жойлашган бўлиб, ундан кенг хандақ б-н ажратилган. Бу ердан қад. сарой ўрнида мил. 7-а.да қурилган ҳукмдор саройи қолдиқлари топилган. Ҳар икки сарой, яъни қад. ва сўнггисининг деворлари манзарали суратлар ва ҳайкалчалар б-н безатилган. Қад. сарой 5-а. да сўнгги кушон даври иншооти ўрнида бунёд этилган. Сўнгги сарой қадимгига нисбатан кенгроқ ҳудудни эгаллаган ва ундан ўзининг қурилиш тарҳи б-н ажралиб турган. Археологик маълумотларга кўра, К. ўрнидаги шаҳар Кушон подшолиги даврида вужудга келган ва илк ўрта асрларда ҳам ривожланишда давом этган. К.даги ҳаёт 8-а. ўртасида (750 й.), араблар истилоси натижасида тугаган.
Ад:. Камалидди нов Ш.С., Историческая география Южного Согда и Тохаристана по арабоязычным источникам IX — начала XIII вв., Т., 1996.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.