«Koinot» ilmiy işlab çiqariş birlaşmasi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 474–475-b. — ziyouz.com
«Koinot» ilmiy işlab çiqariş birlaşmasi (IIÇB) koinot sirlarini örganiş, uning imkoniyatlaridan foydalaniş yöl-yöriqlarini aniqlaş uçun zarur asbob-uskunalar yaratiş, ayrim telekommunikatsiya masalalarini hal qiliş, maşq trenajyorlari va xalq höjaligi ehtiyojlari uçun uskunalar yaratiş b-n şuğullanadigan muassasa. Toşkent umumiy maşinasozlik byurosi (1969), Toşkent maşinasozlik konstruktorlik byurosi (1980) negizida Özbekiston davlat koinotni tadqiq etiş agentligi qoşida 1992 y. taşkil qilingan.
Yönalişlari: 1) Quyoş sistemasidagi jismlar (sayyoralar, ularning yöldoşlari, kometa va asteroidlar) ni örganiş; 2) vaznsizlik holatida moddalarni turli fazalarda yaratiş va ulardan kristall, qotişma va amorf holatdagi moddalar oliş; 3) koinotda işlatiladigan uskunalar yaratiş. Quyoş sistemasidagi jismlarni örganiş uçun «K.» IIÇB da LB-09 parmalaş uskunasi işlab çiqildi. Bu uskuna «Luna- 24» kosmik apparati tarkibida Oyga çiqarilib, Oy sirtini 2 m çuqurlikkaça parmalaş, undagi jins namunasini kosmik apparatga joylaş işlarini bajardi (q. «Luna»). Bundan taşqari, VB-01 parmalaş uskunasi «Venera-13», «V.-14», «V.-15», «V.-16» apparatlari tarkibida Venera sayyorasiga çiqarilib, uning sirtini parmalaş, tuproq namunalarini analiz qiliş va natijalarini Yerga uzatiş işlarini bajardi (q. «Venera»). Şunga öxşaş Mars va uning yöldoşi Fobos dasturi böyiça MB-02, FB-01, -02 uskunalari işlab çiqilib, sinovdan ötkazildi.
Dunyoda birinçi marta vaznsizlik holatida turli moddalardan kristallar östiriş, şişa va b. qotişmalar sintez qiliş imkoniyatiga ega bölgan apparatlar («Splav-01», «Splav-02», «Biryuza», «Analiz» va «Gavxar») yaratildi. «K.» IIÇB da diametri 30 m gaça bölgan koinotda oçiladigan parabolik antennalar, radioteleskoplar (KRT-30) yoki radioastronlar (Spektr-01); özayadigan ştangalar (PB-01; -02; -03; -04;) qurilib sinovdan ötkazildi. PB-01, PB-02 asboblaridan yer magnetizmini ölçaşda foydalanilmokda. Şavkat Vohidov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«КОИНОТ» ИЛМИЙ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ БИРЛАШМАСИ (ИИЧБ) коинот сирларини ўрганиш, унинг имкониятларидан фойдаланиш йўл-йўриқларини аниқлаш учун зарур асбоб-ускуналар яратиш, айрим телекоммуникация масалаларини ҳал қилиш, машқ тренажёрлари ва халқ ҳўжалиги эҳтиёжлари учун ускуналар яратиш б-н шуғулланадиган муассаса. Тошкент умумий машинасозлик бюроси (1969), Тошкент машинасозлик конструкторлик бюроси (1980) негизида Ўзбекистон давлат коинотни тадқиқ этиш агентлиги қошида 1992 й. ташкил қилинган.
Йўналишлари: 1) Қуёш системасидаги жисмлар (сайёралар, уларнинг йўлдошлари, комета ва астероидлар) ни ўрганиш; 2) вазнсизлик ҳолатида моддаларни турли фазаларда яратиш ва улардан кристалл, қотишма ва аморф ҳолатдаги моддалар олиш; 3) коинотда ишлатиладиган ускуналар яратиш. Қуёш системасидаги жисмларни ўрганиш учун «К.» ИИЧБ да ЛБ-09 пармалаш ускунаси ишлаб чиқилди. Бу ускуна «Луна- 24» космик аппарати таркибида Ойга чиқарилиб, Ой сиртини 2 м чуқурликкача пармалаш, ундаги жинс намунасини космик аппаратга жойлаш ишларини бажарди (қ. «Луна»). Бундан ташқари, ВБ-01 пармалаш ускунаси «Венера-13», «В.-14», «В.-15», «В.-16» аппаратлари таркибида Венера сайёрасига чиқарилиб, унинг сиртини пармалаш, тупроқ намуналарини анализ қилиш ва натижаларини Ерга узатиш ишларини бажарди (қ. «Венера»). Шунга ўхшаш Марс ва унинг йўлдоши Фобос дастури бўйича МБ-02, ФБ-01, -02 ускуналари ишлаб чиқилиб, синовдан ўтказилди.
Дунёда биринчи марта вазнсизлик ҳолатида турли моддалардан кристаллар ўстириш, шиша ва б. қотишмалар синтез қилиш имкониятига эга бўлган аппаратлар («Сплав-01», «Сплав-02», «Бирюза», «Анализ» ва «Гавхар») яратилди. «К.» ИИЧБ да диаметри 30 м гача бўлган коинотда очиладиган параболик антенналар, радиотелескоплар (КРТ-30) ёки радиоастронлар (Спектр-01); ўзаядиган штангалар (ПБ-01; -02; -03; -04;) қурилиб синовдан ўтказилди. ПБ-01, ПБ-02 асбобларидан ер магнетизмини ўлчашда фойдаланилмокда. Шавкат Воҳидов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.