Kokainizm
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 475–476-b. — ziyouz.com
Kokainizm KOKAINIZM,kokainomaniya — giyohvandlik (narkomaniya, bangilik) ning bir turi; ogriqsizlantiruvçi alkaloidlar guruhiga mansub kokainga örganib qoliş, uni iste'mol qilmasdan turolmaslik. Kokainni giyohvandlar teri ostiga, venaga yuborib, köp hollarda hidlab kayf (eyforiya) qiladilar. Birinçi marta iste'mol qilgan kişi xuşçaqçaq, sergap, serharakat bölib qoladi, fikrlaşi tiniqlaşgandek tuyuladi va har xil işlarni bajarişga iştiyoqi kuçayadi; 2—3 soat ötgaç, bu holat kayfiyatning aynişi, umumiy holsizlaniş, ta'sirçanlikning kuçayişi va loqaydlik b-n almaşinadi.
K.da ötkir va surunkali zaharlaniş kuzatiladi. Ötkir zaharlanişda yuz oqaradi, köz qoraçiqlari kengayadi, yurak urişi tezlaşadi. Boş aylanadi, holsizlik, nafas markazining falajlanişi röy beradi, oqibatda nafas töxtab qolişi mumkin. Surunkali zaharlanişda kokainga juda tez örganib qolinadi va giyohvandlarning şaxsi tezda tubanlaşib (degradatsiya) ketadi. K.ga mubtalo bölganlar tez orada qöpol, ezma, xudbin, şubhalanuvçan, ta'sirçan, isqirt, qarimsiq bölib qoladi. Mehnat qilmay tekinxörlarça hayot keçiradi va butunlay odamgarçilikdan çiqib ketadi. Kokainni surunkali va uzoq vaqt iste'mol qilgan giyohvandlarda kokain psihozi (illyuziyalar, qörqinçli köruv gallyutsinatsiyalari, taktil gallyutsinoz, raşk va b.), vasvasalar közatilişi mumkin. Keyingi yillarda oğriqsizlantiruvçi preparatlarning köpgina boşqa turlari paydo bölişi tufayli davolaş amaliyotida kokainni qöllaş taqiqlangan, şu bois uni iste'mol qiliş kamaydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОКАИНИЗМ,кокаиномания — гиёҳвандлик (наркомания, бангилик) нинг бир тури; огриқсизлантирувчи алкалоидлар гуруҳига мансуб кокаинга ўрганиб қолиш, уни истеъмол қилмасдан туролмаслик. Кокаинни гиёҳвандлар тери остига, венага юбориб, кўп ҳолларда ҳидлаб кайф (эйфория) қиладилар. Биринчи марта истеъмол қилган киши хушчақчақ, сергап, серҳаракат бўлиб қолади, фикрлаши тиниқлашгандек туюлади ва ҳар хил ишларни бажаришга иштиёқи кучаяди; 2—3 соат ўтгач, бу ҳолат кайфиятнинг айниши, умумий ҳолсизланиш, таъсирчанликнинг кучайиши ва лоқайдлик б-н алмашинади.
К.да ўткир ва сурункали заҳарланиш кузатилади. Ўткир заҳарланишда юз оқаради, кўз қорачиқлари кенгаяди, юрак уриши тезлашади. Бош айланади, ҳолсизлик, нафас марказининг фалажланиши рўй беради, оқибатда нафас тўхтаб қолиши мумкин. Сурункали заҳарланишда кокаинга жуда тез ўрганиб қолинади ва гиёҳвандларнинг шахси тезда тубанлашиб (деградация) кетади. К.га мубтало бўлганлар тез орада қўпол, эзма, худбин, шубҳаланувчан, таъсирчан, исқирт, қаримсиқ бўлиб қолади. Меҳнат қилмай текинхўрларча ҳаёт кечиради ва бутунлай одамгарчиликдан чиқиб кетади. Кокаинни сурункали ва узоқ вақт истеъмол қилган гиёҳвандларда кокаин псиҳози (иллюзиялар, қўрқинчли кўрув галлюцинациялари, тактил галлюциноз, рашк ва б.), васвасалар кўзатилиши мумкин. Кейинги йилларда оғриқсизлантирувчи препаратларнинг кўпгина бошқа турлари пайдо бўлиши туфайли даволаш амалиётида кокаинни қўллаш тақиқланган, шу боис уни истеъмол қилиш камайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.