Kökça

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 852–853-b. — ziyouz.com

Kökça — ötmişda Toşkentdagi daha va darvoza nomi. Şaharning ğarbiy qismida joylaşgan. Daha hududini çuqur jarliklar kesib ötgan. Aholisi, asosan, könçilik b-n şuğullangan. Mac, 1871 y.da dahadagi 695 ustaxonadan 341 tasi kön-teri, 218 tasi kosibçilik ustaxonasi bölgan. K.da 7 xumdon, 22 tegirmon, 22 objuvoz, 2 Madrasa, 34 maktab, 5 ta masjid, 18 ta qadamjoy-mozor bölib, şundan eng maşhuri Şayx Zayniddinbobo qabristoni hisoblangan. Daxdsa 3 ta darvoza (Kökça, Sağbon, Çiğatoy) bor edi. K. atamasi dastlab 14-a. oxiridagi Toşkent darvozalari röyxatida keltirilganligi tarixçi Muhammad Solih Toşkandiyning «Tarixi jadidai Toşkand» asarida qayd etilgan. «K.» nomi ba'zi tadqiqrtçilar fikriça, «kohça» — qal'aça nomidan, boşqa bir tadqiqotçilar fikriça esa «köhça» — toğça, tepalik, balandlik nomidan olingan. Binkat hududi 11 —12-a.larda ğarb tomonga kengayişi natijasida hoz. Çorsudagi, Kökaldoş madrasasi, Xoja Ahror jome masjidi örnaşgan yer va ular ortidagi tepalik («köhça») ğarbi va şim.dagi hududlar özlaştirilib yangi turar joy mavzelari, bölğusi K. dahasi vujudga kelgan. Buni 18—19-a. larda bu yerga kelgan rus sayyohlari ham qayd etişgan. Mas, xorunjiy Potanin 1829—30 y.larda Toşkentda bölganida «Şahar markazida xiyla baland dönglik (köhça) joylaşgan bölib, şahar aholisi u yerda tez-tez sayillar, bayramlar ötkaziş uçun töplanadilar. Bu yerdan şahar hududi xuddi kaftdek közga taşlanib turadi», deb yozgan. «K.» atamasi Örta Osiyoning bir qança joylarida uçraydi. Mac, Ya. Ğulomov «Xorazm tarixi» asarida Kökça-3 qabristoni K. tepaligi yaqinida joylaşganini yozadi. K. darvozasi şaharni şim.dagi köçmançi xalqlar, elatlar b-n iqtisodiy, savdo aloqalarini rivojlantirişda, ularning hujumidan mudofaa etişda katta rol öyvagan. Muhammad Solih Toşkandiyning fikriça, K. darvozasi Şayx Zayniddinbobo qabristonidan 1800 qadam masofada joylaşgan. Bu hoz. Yangişahar mahallasi boşidagi guzarga töğri keladi.

Ad:. Mallitskiy N. G., Toşkent mahalla va mavzelari, T., 1996; Sokolov Yu. A., Taşkent, taşkentsi i Rossiya, T., 1965; Mas v N., Aziatskiy Taşkent, SPb, 1876; Örinboyev A., Böriyev O., Toşkent Muhammad Solih tavsifida (XIX asr), T., 1983; M uha m m a d jo n o v A., Qadimgi Toşkent, T., 1988; Lunin B. V., Istoriya Özbekistova v istoçnikax. Özbekiston v soobşeniyax puteşestvennikov i uçyonix (20-80-ye godi XIX v.), T., 1990.

Maşhura Şaripova.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КЎКЧА — ўтмишда Тошкентдаги даҳа ва дарвоза номи. Шаҳарнинг ғарбий қисмида жойлашган. Даҳа ҳудудини чуқур жарликлар кесиб ўтган. Аҳолиси, асосан, кўнчилик б-н шуғулланган. Mac, 1871 й.да даҳадаги 695 устахонадан 341 таси кўн-тери, 218 таси косибчилик устахонаси бўлган. К.да 7 хумдон, 22 тегирмон, 22 обжувоз, 2 Мадраса, 34 мактаб, 5 та масжид, 18 та қадамжой-мозор бўлиб, шундан энг машҳури Шайх Зайниддинбобо қабристони ҳисобланган. Дахдца 3 та дарвоза (Кўкча, Сағбон, Чиғатой) бор эди. К. атамаси дастлаб 14-а. охиридаги Тошкент дарвозалари рўйхатида келтирилганлиги тарихчи Муҳаммад Солиҳ Тошкандийнинг «Тарихи жадидаи Тошканд» асарида қайд этилган. «К.» номи баъзи тадқиқртчилар фикрича, «коҳча» — қалъача номидан, бошқа бир тадқиқотчилар фикрича эса «кўҳча» — тоғча, тепалик, баландлик номидан олинган. Бинкат ҳудуди 11 —12-а.ларда ғарб томонга кенгайиши натижасида ҳоз. Чорсудаги, Кўкалдош мадрасаси, Хожа Аҳрор жоме масжиди ўрнашган ер ва улар ортидаги тепалик («кўҳча») ғарби ва шим.даги ҳудудлар ўзлаштирилиб янги турар жой мавзелари, бўлғуси К. даҳаси вужудга келган. Буни 18—19-а. ларда бу ерга келган рус сайёҳлари ҳам қайд этишган. Мас, хорунжий Потанин 1829—30 й.ларда Тошкентда бўлганида «Шаҳар марказида хийла баланд дўнглик (кўҳча) жойлашган бўлиб, шаҳар аҳолиси у ерда тез-тез сайиллар, байрамлар ўтказиш учун тўпланадилар. Бу ердан шаҳар ҳудуди худди кафтдек кўзга ташланиб туради», деб ёзган. «К.» атамаси Ўрта Осиёнинг бир қанча жойларида учрайди. Mac, Я. Ғуломов «Хоразм тарихи» асарида Кўкча-3 қабристони К. тепалиги яқинида жойлашганини ёзади. К. дарвозаси шаҳарни шим.даги кўчманчи халқлар, элатлар б-н иқтисодий, савдо алоқаларини ривожлантиришда, уларнинг ҳужумидан мудофаа этишда катта роль ўйваган. Муҳаммад Солиҳ Тошкандийнинг фикрича, К. дарвозаси Шайх Зайниддинбобо қабристонидан 1800 қадам масофада жойлашган. Бу ҳоз. Янгишаҳар маҳалласи бошидаги гузарга тўғри келади.

Ад:. Маллицкий Н. Г., Тошкент маҳалла ва мавзелари, Т., 1996; Соколов Ю. А., Ташкент, ташкентцы и Россия, Т., 1965; Мас в Н., Азиатский Ташкент, СПб, 1876; Ўринбоев А., Бўриев О., Тошкент Муҳаммад Солиҳ тавсифида (XIX аср), Т., 1983; М уҳа м м а д жо н о в А., Қадимги Тошкент, Т., 1988; Лунин Б. В., История Ўзбекистова в источниках. Ўзбекистон в сообщениях путешественников и учёных (20-80-е годы XIX в.), Т., 1990.

Машҳура Шарипова.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.