Koksidioz
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 481-b. — ziyouz.com
Koksidioz KOKSIDIOZ, eymerioz — sut emizuvçilar, quşlar, baliqlar, şuningdek, odamda koksidiyalar qözğatadigan invazion kasallik.
Bu kasallikni qoramol, qöy, eçki, quyon va uy parrandalari (tovuq, kurka, ördak, ğoz)da bir xöjayinda rivojlanadigan Eimeria avlodiga mansub koksidiyalar qözğatadi. Parrandaçilikda va quyonçilikda kasallik oqibatida yoş hayvonlarning yoppasiga ölib ketişi katta iqtisodiy zarar yetkazadi. K. b-n, asosan, yoş hayvonlar ootsistalar b-n ifloslangan yem-xaşak, suv, sut mahsulotlarining alimentar yöl orqali zararlanişidan kasallaniladi. Hayvonlarni ğuj joylaştiriş, binolarning zax bölişi koksidiyalar uçun qulay şaroitni vujudga keltiradi. Hayvon K.i odamga yukmaydi. Kasallik Özbekistonning barça hududlarida uçraydi.
Kasallik, odatda, ötkir turda keçadi, kuçsiz, takroriy zararlanişda surunkali keçişi mumkin. Yaşirin davri 3—4 kundan 2-haftagaça çöziladi. hayvon holsizlanadi, iştahasi yöqoladi, tez oriqlaydi, şilimşiq va tez-tez qon aralaş içi ketadi, oğir hollarda tezda öladi. Kasallangan hayvonni soğayişi çöziladi, içakda paydo bölgan ootsistalar axlat b-n taşqariga çiqib, taşqi muhitni ifloslantiradi. Taşhis xöjalikdagi epizootik holatga, klinik belgilar, patologoanatomik özgarişlar, axlat va içki organlarni mikroskopik tekşiriş natijasiga qarab qöyiladi.
Davolaş: kasal hayvon alohida ajratiladi. Parrandalar, buzoq va qözilarga koksidiostatik preparatlar (dekoks, xoyden, amprolium va b.), tetratsiklin qatori antibiotiklar, quyonlarga monomitsin b-n sulfanilamidlar, levomitsitin, osarsol beriladi.
Oldini oliş: taşqi muhitdagi ootsistalarni dezinfeksiya qiliş, hayvonlarni töğri asraş va tölaqonli ozuqa b-n boqiş, ozuqaga antikoksidli preparatlar qöşib beriş. Veterinariyasanitariya hamda zoogigiyena qoidalariga rioya qiliş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОКЦИДИОЗ, эймериоз — сут эмизувчилар, қушлар, балиқлар, шунингдек, одамда кокцидиялар қўзғатадиган инвазион касаллик.
Бу касалликни қорамол, қўй, эчки, қуён ва уй паррандалари (товуқ, курка, ўрдак, ғоз)да бир хўжайинда ривожланадиган Eimeria авлодига мансуб кокцидиялар қўзғатади. Паррандачиликда ва қуёнчиликда касаллик оқибатида ёш ҳайвонларнинг ёппасига ўлиб кетиши катта иқтисодий зарар етказади. К. б-н, асосан, ёш ҳайвонлар ооцисталар б-н ифлосланган ем-хашак, сув, сут маҳсулотларининг алиментар йўл орқали зарарланишидан касалланилади. Ҳайвонларни ғуж жойлаштириш, биноларнинг зах бўлиши кокцидиялар учун қулай шароитни вужудга келтиради. Ҳайвон К.и одамга юкмайди. Касаллик Ўзбекистоннинг барча ҳудудларида учрайди.
Касаллик, одатда, ўткир турда кечади, кучсиз, такрорий зарарланишда сурункали кечиши мумкин. Яширин даври 3—4 кундан 2-ҳафтагача чўзилади. ҳайвон ҳолсизланади, иштаҳаси йўқолади, тез ориқлайди, шилимшиқ ва тез-тез қон аралаш ичи кетади, оғир ҳолларда тезда ўлади. Касалланган ҳайвонни соғайиши чўзилади, ичакда пайдо бўлган ооцисталар ахлат б-н ташқарига чиқиб, ташқи муҳитни ифлослантиради. Ташҳис хўжаликдаги эпизоотик ҳолатга, клиник белгилар, патологоанатомик ўзгаришлар, ахлат ва ички органларни микроскопик текшириш натижасига қараб қўйилади.
Даволаш: касал ҳайвон алоҳида ажратилади. Паррандалар, бузоқ ва қўзиларга кокцидиостатик препаратлар (декокс, хойден, ампролиум ва б.), тетрациклин қатори антибиотиклар, қуёнларга мономицин б-н сульфаниламидлар, левомицитин, осарсол берилади.
Олдини олиш: ташқи муҳитдаги ооцисталарни дезинфекция қилиш, ҳайвонларни тўғри асраш ва тўлақонли озуқа б-н боқиш, озуқага антикокцидли препаратлар қўшиб бериш. Ветеринариясанитария ҳамда зоогигиена қоидаларига риоя қилиш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.