Koksit
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 479–480-b. — ziyouz.com
Koksit (lot. soxa — son) — çanoqson böğimining yalliğlanişi. K.ga köpgina infeksion kasalliklar (angina, gripp, terlamalar, sil, brutsellyoz va b.), şuningdek, yiringli infeksiyalar sabab böladi. Organizmning zaiflaşuvi, bolalarning yuqumli kasalliklari (qizamiq, skarlatina, kökyötal) ham ba'zi hollarda K.ga olib kelişi mumkin. Sil koksiti va silga aloqasi yöq K. farq qilinadi.
Sil koksiti, odatda, 5—10 yaşar bolalarda uçraydi. Kasallik asta-sekin boşlanadi. Dastlab sil intoksikatsiyasi yuzaga çiqadi: bolaning iştahasi yöqoladi, böşaşadi, injiqlanadi, oza boşlaydi, t-rasi kötariladi, uzoq yurganda oqsaydi, tizzasi oğriydi, lekin böğim harakati çeklanmaydi. Bola keçasi uyqusida bezovtalanadi, oğriyotgan tomonini avaylab, soğ yonboşi b-n yotadi. Oqsoklaniş va oğriq borgan sari zörayadi. Çanoq-son böğimi sohasida oğriq kuçli böladi, bemor oyoğini bosa olmay qoladi. Oyoq ingiçka tortib, muskullari atrofiyalanadi, şakli özgaradi, kasallangan tomondagi çanoq yuqoriga kötarilib. oldinga egiladi; umurtqa poğonasi yon tomonga (skolioz) yoki oldiga egilişi (lordoz) mumkin. Böğim xaltaçasiga yiring töplanib, yoriladi. Böğim va suyak çiriydi. Natijada son suyagi böğimdan çiqadi, artroz rivojlanadi.
Gripp, angina, skarlatina va b. infeksion kasalliklar, sepsis, turli şikastlanişlar silga aloqasi yöq K.ga sabab bölişi mumkin. Bu barça yoşdagi kişilarda kuzatiladi. Kasallik muddati uning keçişiga, organizmning qarşilik kuçiga va bemorning yoşiga boğliq. Öz vaqtida töğri davo qilinsa, kasallik uzoq çözilmaydi, asoratlarning oldi olinadi, eng muhimi böğim harakati saqlab qolinadi.
D a v o s i. Organizmning quvvatga kiritadigan dorilar buyuriladi, silga qarşi davo qilinadi, kasallangan
böğimning qimirlamay töğri turişiga qaratilgan çoralar (gips boğlov) köriladi. Zarur bölsa, jarrohlik usuli qöllanildadi. Maxsus kurortlarda davolaniş tavsiya etiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОКСИТ (лот. соха — сон) — чаноқсон бўғимининг яллиғланиши. К.га кўпгина инфекцион касалликлар (ангина, грипп, терламалар, сил, бруцеллёз ва б.), шунингдек, йирингли инфекциялар сабаб бўлади. Организмнинг заифлашуви, болаларнинг юқумли касалликлари (қизамиқ, скарлатина, кўкйўтал) ҳам баъзи ҳолларда К.га олиб келиши мумкин. Сил коксити ва силга алоқаси йўқ К. фарқ қилинади.
Сил коксити, одатда, 5—10 яшар болаларда учрайди. Касаллик аста-секин бошланади. Дастлаб сил интоксикацияси юзага чиқади: боланинг иштаҳаси йўқолади, бўшашади, инжиқланади, оза бошлайди, т-раси кўтарилади, узоқ юрганда оқсайди, тиззаси оғрийди, лекин бўғим ҳаракати чекланмайди. Бола кечаси уйқусида безовталанади, оғриётган томонини авайлаб, соғ ёнбоши б-н ётади. Оқсокланиш ва оғриқ борган сари зўраяди. Чаноқ-сон бўғими соҳасида оғриқ кучли бўлади, бемор оёғини боса олмай қолади. Оёқ ингичка тортиб, мускуллари атрофияланади, шакли ўзгаради, касалланган томондаги чаноқ юқорига кўтарилиб. олдинга эгилади; умуртқа поғонаси ён томонга (сколиоз) ёки олдига эгилиши (лордоз) мумкин. Бўғим халтачасига йиринг тўпланиб, ёрилади. Бўғим ва суяк чирийди. Натижада сон суяги бўғимдан чиқади, артроз ривожланади.
Грипп, ангина, скарлатина ва б. инфекцион касалликлар, сепсис, турли шикастланишлар силга алоқаси йўқ К.га сабаб бўлиши мумкин. Бу барча ёшдаги кишиларда кузатилади. Касаллик муддати унинг кечишига, организмнинг қаршилик кучига ва беморнинг ёшига боғлиқ. Ўз вақтида тўғри даво қилинса, касаллик узоқ чўзилмайди, асоратларнинг олди олинади, энг муҳими бўғим ҳаракати сақлаб қолинади.
Д а в о с и. Организмнинг қувватга киритадиган дорилар буюрилади, силга қарши даво қилинади, касалланган
бўғимнинг қимирламай тўғри туришига қаратилган чоралар (гипс боғлов) кўрилади. Зарур бўлса, жарроҳлик усули қўлланилдади. Махсус курортларда даволаниш тавсия этилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.