Köl temir rudasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 857-b. — ziyouz.com
Köl temir rudasi - köllarning tubida hosil böladigan temirli jinslar. Kölga suv b-n oqib kelgan gil holidagi temir birikmalarining çökişidan hosil böladi. Mineral tarkibi, asosan, limonit (HFeO2nH2O) dan iborat. Eng avval vodorod sulfid (H2S) gazi köplab hosil böladi va u kolloid holatdagi temir birikmasi b-n qöşilib, temir disulfid (pirit)ni hosil qiladi. K.t.r. boşqa yöl b-n paydo bölgan temir rudasidan özining tarkibida oltingugurt borligi b-n ajralib turadi. K.t.r., odatda, mayda dumaloq donali tuzilişda tuproqsimon yumşoq yoki qönğir temirtoş va gil minerallari b-n biriktirilgan ziç holda uçraydi. Qatlamlar, qatlamçalar va linzalar şaklida tuplanadi. Könğir, töq qönğir, qizğiş yoki sariq rangli böladi. Tabiiy böyoq olişda foydalaniladi. Sanoat ahamiyatga ega bölmagan K.t.r. Özbekistonning quyi yura, bör va neogen yotqiziklarida tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎЛ ТЕМИР РУДАСИ - кўлларнинг тубида ҳосил бўладиган темирли жинслар. Кўлга сув б-н оқиб келган гил ҳолидаги темир бирикмаларининг чўкишидан ҳосил бўлади. Минерал таркиби, асосан, лимонит (HFeO2nH2O) дан иборат. Энг аввал водород сульфид (H2S) гази кўплаб ҳосил бўлади ва у коллоид ҳолатдаги темир бирикмаси б-н қўшилиб, темир дисульфид (пирит)ни ҳосил қилади. К.т.р. бошқа йўл б-н пайдо бўлган темир рудасидан ўзининг таркибида олтингугурт борлиги б-н ажралиб туради. К.т.р., одатда, майда думалоқ донали тузилишда тупроқсимон юмшоқ ёки қўнғир темиртош ва гил минераллари б-н бириктирилган зич ҳолда учрайди. Қатламлар, қатламчалар ва линзалар шаклида тупланади. Кўнғир, тўқ қўнғир, қизғиш ёки сариқ рангли бўлади. Табиий бўёқ олишда фойдаланилади. Саноат аҳамиятга эга бўлмаган К.т.р. Ўзбекистоннинг қуйи юра, бўр ва неоген ётқизикларида тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.