Köl yotqiziqlari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 856–857-b. — ziyouz.com
Köl yotqiziqlari - hoz. va qad. geologik davrlarda mavjud bölgan köllar tubida paydo bölgan yotqiziqlar. K. yo. mexaniq (qum, şağal, gil), kimyoviy (köl buri, tabiiy soda, mirabilit, oş tuzi, gidrogalit, gips, astraxanit, epsomit, bişofit, karvallit va b.) yöl b-n hamda organik qoldiklarning çirişidan (torf, diatomit, şifobaxş balçiqlar) hosil böladi. Bölarning hammasi çuçuk va şör suvli köllarga xosdir. K. yo. kontinental yotqiziklarga mansub, lekin dengiz yotqiziqlariga xos belgilarga ham ega. Har xil tabiiy geografik şaroitlarda hosil bölgan köllar turlari köpligi sababli ularning yotqi-zikdari ham turli-tuman böladi. Muzlik köllari muzlik va köl yotqiziqlarining birikmasidan (mas, turtlamçi davr lentasimon gillari) taşkil topgan, karst köllari ma'lum mikdorda karbonatli yotqiziklar b-n tölgan böladi. Köl-muzlik (limnoglyatsial) yotqiziqlarini alohida toifaga ajratadilar. Gumid iqlimli tekislik köllarida, asosan, alevritgilli, arid iqlimli mintaqalarda esa galogen-karbonatli yotqiziklar töplanadi. Özbekistonda Qizilqum, Mirzaçöl, Markaziy Farğona va Qoraqalpoğistonda keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎЛ ЁТҚИЗИҚЛАРИ - ҳоз. ва қад. геологик даврларда мавжуд бўлган кўллар тубида пайдо бўлган ётқизиқлар. К. ё. механиқ (қум, шағал, гил), кимёвий (кўл бури, табиий сода, мирабилит, ош тузи, гидрогалит, гипс, астраханит, эпсомит, бишофит, карваллит ва б.) йўл б-н ҳамда органик қолдикларнинг чиришидан (торф, диатомит, шифобахш балчиқлар) ҳосил бўлади. Бўларнинг ҳаммаси чучук ва шўр сувли кўлларга хосдир. К. ё. континентал ётқизикларга мансуб, лекин денгиз ётқизиқларига хос белгиларга ҳам эга. Ҳар хил табиий географик шароитларда ҳосил бўлган кўллар турлари кўплиги сабабли уларнинг ётқи-зикдари ҳам турли-туман бўлади. Музлик кўллари музлик ва кўл ётқизиқларининг бирикмасидан (мас, туртламчи давр лентасимон гиллари) ташкил топган, карст кўллари маълум микдорда карбонатли ётқизиклар б-н тўлган бўлади. Кўл-музлик (лимногляциаль) ётқизиқларини алоҳида тоифага ажратадилар. Гумид иқлимли текислик кўлларида, асосан, алевритгилли, арид иқлимли минтақаларда эса галоген-карбонатли ётқизиклар тўпланади. Ўзбекистонда Қизилқум, Мирзачўл, Марказий Фарғона ва Қорақалпоғистонда кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.