Kölbuloq makoni
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 857–858-b. — ziyouz.com
Kölbuloq makoni - qadimgi toş (paleolit) davriga tegişli köp madaniy qatlamli yodgorlik. K. m. Qizilolmasoyning Jarsoy özani sohiliga joylaşgan Kölbuloq yaqinidan (1962 y.) topilgan. K.m.ni arxeologik jihatdan örganiş işlari 1963—83 y.larda arxeolog M. R. Qosimov tomonidan davomli, keng kölamda olib borilgan. Uning madaniy qatlamlari 19 m gaça çuqurlikda örganib çiqilsada, qazişmalar zarang qatlam (materik) gaça yetkazilmagan. Şunga qaramay, K.m. ajdodlarimizning qad. toş davrida bir neça yuz ming yillar davomida uzluksiz yaşagan turar joy makoni bölib, u faqat Örta Osiyoda emas, balki Örta Şarq mintaqalari yodgorliklarining yoşini aniqlaşda noyob tayanç yodgorlik hisoblanadi.
K.m.ning yuqori qatlamlari 1,5—2 m qalinlikda sönggi paleolit davriga oid bölib, u 600 m2 maydonda örganilgan. Qazişma çuqurlaşgan sari uning maydoni qisqarib borgan. K.m.ning yaqin 11 m. qalinlikdagi örta qatlamlari mustye davriga oid bölib, uning ostidan 0,7—0,8 m qalinlikdagi toza qumli loy qatlami topilgan. Uning ostidan esa 5 m qalinlikdagi aşel davriga tegişli quyi qatlam oçilgan.
Tadqiqotçilar fikriga qaraganda, K.m.da, ajdodlar hayoti quyi şeystosining sönggi bosqiçidan to yuqori pleystotsenning oxirigaça davom etgan, ya'ni Kölbuloqda hayot bundan rosa 600—700 ming yil avval boşlanib, to mil. av. 40- ming yillikkaça davom etgan. K.m.ning har bir davr qatlamlaridan juda boy toş qurollar va tegişli xayvon suyaklari topilgan. Mustye va yuqori paleolit qatlamlaridan esa öçoq qoldikdari, kuygan hayvon suyaklarining parçalari topilgan. Toş kurollarga berilgan işlov texnikasiga köra, Kölbuloq toş «indust-riyasi» öziga xos sifatlarga ega bölib, paleolitşunos mutaxassislar unga Kölbuloq makon-ustaxonasi maqomini berganlar.
Ahmadali Asqarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КЎЛБУЛОҚ МАКОНИ - қадимги тош (палеолит) даврига тегишли кўп маданий қатламли ёдгорлик. К. м. Қизилолмасойнинг Жарсой ўзани соҳилига жойлашган Кўлбулоқ яқинидан (1962 й.) топилган. К.м.ни археологик жиҳатдан ўрганиш ишлари 1963—83 й.ларда археолог М. Р. Қосимов томонидан давомли, кенг кўламда олиб борилган. Унинг маданий қатламлари 19 м гача чуқурликда ўрганиб чиқилсада, қазишмалар заранг қатлам (материк) гача етказилмаган. Шунга қарамай, К.м. аждодларимизнинг қад. тош даврида бир неча юз минг йиллар давомида узлуксиз яшаган турар жой макони бўлиб, у фақат Ўрта Осиёда эмас, балки Ўрта Шарқ минтақалари ёдгорликларининг ёшини аниқлашда ноёб таянч ёдгорлик ҳисобланади.
К.м.нинг юқори қатламлари 1,5—2 м қалинликда сўнгги палеолит даврига оид бўлиб, у 600 м2 майдонда ўрганилган. Қазишма чуқурлашган сари унинг майдони қисқариб борган. К.м.нинг яқин 11 м. қалинликдаги ўрта қатламлари мустье даврига оид бўлиб, унинг остидан 0,7—0,8 м қалинликдаги тоза қумли лой қатлами топилган. Унинг остидан эса 5 м қалинликдаги ашель даврига тегишли қуйи қатлам очилган.
Тадқиқотчилар фикрига қараганда, К.м.да, аждодлар ҳаёти қуйи шейстосининг сўнгги босқичидан то юқори плейстоценнинг охиригача давом этган, яъни Кўлбулоқда ҳаёт бундан роса 600—700 минг йил аввал бошланиб, то мил. ав. 40- минг йилликкача давом этган. К.м.нинг ҳар бир давр қатламларидан жуда бой тош қуроллар ва тегишли хайвон суяклари топилган. Мустье ва юқори палеолит қатламларидан эса ўчоқ қолдикдари, куйган ҳайвон суякларининг парчалари топилган. Тош куролларга берилган ишлов техникасига кўра, Кўлбулоқ тош «индуст-рияси» ўзига хос сифатларга эга бўлиб, палеолитшунос мутахассислар унга Кўлбулоқ макон-устахонаси мақомини берганлар.
Аҳмадали Асқаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.