Kolçedanlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 507-b. — ziyouz.com
Kolçedanlar (Kiçik Osiyo ya.o.dagi joy nomidan) — rudali minerallar: temir, mis, kobalt, nikel va b.ning oltingugurtli (sulfidli), bisulfidli, kam hollarda monosulfidli birikmalarining umumiy nomi. K.ning köp tarqalgan turlari — oltingugurtli kolçedan — FeS2 (pirit), mis kolçedani — CuFeS2 (xalkopirit) va b. K. qattiq, metalldek yaltiroq, murakkab kompleksli rudadir. Pirit tarkibida 53,4% oltingugurt, 46,6% temir mavjud. K. konlari turli geologik jarayonlar, mas, magmaning kristallanişida (mis-nikelli kolçedan) va skarnlarnsng paydo bölişida (mis, oltin kolçedani) hosil böladi. K. vulkan mintaqalari orasida uzunligi bir neça ming km li uyumlar hosil qiladi. Vulkan otilişidan çiqqan eritmalar katta mikdorda metallarni olib çiqadi, ular oltingugurt buğlari b-n birikib sulfidli K. konlarini hosil qiladi. Kolçedan konlari dunyo böyiça keng tarqalgan. Özbekistonda (Olmaliq) polimetall, qörğoşin, mis-rux va b. kolçedan konlari bor. K. metallurgiya sanoati uçun muhim ahamiyatga ega. Piritdan, asosan, oltingugurt k-tasi olişda foydalaniladi. Şuningdek, uni qayta işlaş natijasida olinadigan oltin, kumuş, nikel, kobalt, vismut va b. qimmatbaho metallarning konsentratori ham hisoblanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОЛЧЕДАНЛАР (Кичик Осиё я.о.даги жой номидан) — рудали минераллар: темир, мис, кобальт, никель ва б.нинг олтингугуртли (сульфидли), бисульфидли, кам ҳолларда моносульфидли бирикмаларининг умумий номи. К.нинг кўп тарқалган турлари — олтингугуртли колчедан — FeS2 (пирит), мис колчедани — CuFeS2 (халькопирит) ва б. К. қаттиқ, металлдек ялтироқ, мураккаб комплексли рудадир. Пирит таркибида 53,4% олтингугурт, 46,6% темир мавжуд. К. конлари турли геологик жараёнлар, мас, магманинг кристалланишида (мис-никелли колчедан) ва скарнларнцнг пайдо бўлишида (мис, олтин колчедани) ҳосил бўлади. К. вулкан минтақалари орасида узунлиги бир неча минг км ли уюмлар ҳосил қилади. Вулкан отилишидан чиққан эритмалар катта микдорда металларни олиб чиқади, улар олтингугурт буғлари б-н бирикиб сульфидли К. конларини ҳосил қилади. Колчедан конлари дунё бўйича кенг тарқалган. Ўзбекистонда (Олмалиқ) полиметалл, қўрғошин, мис-рух ва б. колчедан конлари бор. К. металлургия саноати учун муҳим аҳамиятга эга. Пиритдан, асосан, олтингугурт к-таси олишда фойдаланилади. Шунингдек, уни қайта ишлаш натижасида олинадиган олтин, кумуш, никель, кобальт, висмут ва б. қимматбаҳо металларнинг концентратори ҳам ҳисобланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.