Kollimator
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 491–492-b. — ziyouz.com
Kollimator (collineo — töğri çiziq böylab yönaltiraman) — ingiçka parallel nurlar (elektromagnit nurlaniş) yoki zarralar (atomlar, elektronlar, elementar zarralar) dastasini hosil qilişga möljallangan optik qurilma. K. fokal tekisligida yoritilgan jism joylaştirilgan obyektiv yoki botik, közgudan iborat. Köpinça, bunday jism sifatida noşaffof diafragma teşigi xizmat qiladi. Obyektiv va jismlarni K. dagi quvursimon korpusga mahkamlab, ularning bir-biriga nisbatan joylaşişi belgilanadi. Qoraytirilgan korpus devorlari yönalişi töğri kelmaydigan nurlarni yutadi. K.dan çiqayotgan parallel nurlar dastasi bir-biriga yaqin böladi: jismning bir nuqtasidan tarqalayotgan nurlar obyektivning difraksiyasi va aberratsiyasi tufayli butkul özaro parallel bölmaydi. Fokus masofasi, teşigi, obyektiv aberratsiyasnni töğrilaş sifati, jismning şaql va ölçamlari K. qöllaniladigan sohaga va undan foydalaniş şaroitlariga qarab olinadi. K. astronomiyada ölçaş asboblarini töğrilaş va ularning kollimatsion (töğri çiziqlilikdan oğiş) xatolarini aniqlaşda, spektral asboblarda yoruğlik dastasini hosil qilişda, ölçaş, sinaş va töğrilaş optik asboblarida qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОЛЛИМАТОР (collineo — тўғри чизиқ бўйлаб йўналтираман) — ингичка параллел нурлар (электромагнит нурланиш) ёки зарралар (атомлар, электронлар, элементар зарралар) дастасини ҳосил қилишга мўлжалланган оптик қурилма. К. фокаль текислигида ёритилган жисм жойлаштирилган объектив ёки ботик, кўзгудан иборат. Кўпинча, бундай жисм сифатида ношаффоф диафрагма тешиги хизмат қилади. Объектив ва жисмларни К. даги қувурсимон корпусга маҳкамлаб, уларнинг бир-бирига нисбатан жойлашиши белгиланади. Қорайтирилган корпус деворлари йўналиши тўғри келмайдиган нурларни ютади. К.дан чиқаётган параллел нурлар дастаси бир-бирига яқин бўлади: жисмнинг бир нуқтасидан тарқалаётган нурлар объективнинг дифракцияси ва аберрацияси туфайли буткул ўзаро параллел бўлмайди. Фокус масофаси, тешиги, объектив аберрацияснни тўғрилаш сифати, жисмнинг шақл ва ўлчамлари К. қўлланиладиган соҳага ва ундан фойдаланиш шароитларига қараб олинади. К. астрономияда ўлчаш асбобларини тўғрилаш ва уларнинг коллимацион (тўғри чизиқлиликдан оғиш) хатоларини аниқлашда, спектрал асбобларда ёруғлик дастасини ҳосил қилишда, ўлчаш, синаш ва тўғрилаш оптик асбобларида қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.