Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Kolloidlar

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 493-b. — ziyouz.com

    Kolloidlar KOLLOIDLAR, kolloid sistemalar (yun. kolla — yelim va eidos — köriniş) — dispers faza zarralarining ölçami 1 nm.dan 100 nm gaça bölgan yuqori (ultramikrogeterogen) dispers sistemalar; dispers faza zarralari nisbatan yirikroq (100 nm dan katta) bölgan mikrogeterogen va dagal sistemalardan farqli ravişda ultramikrogeterogen sistemalar uçun dispers faza zarralarining jadal broun harakati tavsifli.

    Dastlab kolloid kimyo faniga asos solgan ingliz olimi Tomas Grem 1861 y.da erigan moddalarning pergament qoğoz orqali suvga ötiş (diffuziyalaniş) xossasini tekşirib, kristall moddalar (oş tözi, şakar) eritmalari faol diffuziyalanişi, amorf moddalar (gidroksillar, yelim, albumin, jelatina, kraxmal va b.) eritmalari esa juda sekin diffuziyalanişini aniqladi va ularni tegişliça «kristalloidlar» va «kolloidlar» deb atadi. Uning fikriça, kristalloidlar suvda eriganda çin eritmalar, kolloidlar eri ganda esa kolloid eritmalar hosil böladi. Lekin keyinçalik 1869 y.da rus olimi I. G. Borşçov kolloid moddalar kristall holda ham bölişi mumkinligini körsatdi. Söngra P. P. Veymarn, kolloid holatda 200 tadan ortiq modda tayyorlab, moddalar şaroitga qarab kolloid holatda ham, kristalloid holatda ham böla olişini isbotladi. Moddaning kolloid holati nafaqat kimyoda, balki biol., tibbiyot, texnologiya va q.x.da ham nihoyatda muhim örin tutadi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КОЛЛОИДЛАР, коллоид системалар (юн. kolla — елим ва eidos — кўриниш) — дисперс фаза зарраларининг ўлчами 1 нм.дан 100 нм гача бўлган юқори (ультрамикрогетероген) дисперс системалар; дисперс фаза зарралари нисбатан йирикроқ (100 нм дан катта) бўлган микрогетероген ва дагал системалардан фарқли равишда ультрамикрогетероген системалар учун дисперс фаза зарраларининг жадал броун ҳаракати тавсифли.

    Дастлаб коллоид кимё фанига асос солган инглиз олими Томас Грэм 1861 й.да эриган моддаларнинг пергамент қоғоз орқали сувга ўтиш (диффузияланиш) хоссасини текшириб, кристалл моддалар (ош тўзи, шакар) эритмалари фаол диффузияланиши, аморф моддалар (гидроксиллар, елим, альбумин, желатина, крахмал ва б.) эритмалари эса жуда секин диффузияланишини аниқлади ва уларни тегишлича «кристаллоидлар» ва «коллоидлар» деб атади. Унинг фикрича, кристаллоидлар сувда эриганда чин эритмалар, коллоидлар эри ганда эса коллоид эритмалар ҳосил бўлади. Лекин кейинчалик 1869 й.да рус олими И. Г. Боршчов коллоид моддалар кристалл ҳолда ҳам бўлиши мумкинлигини кўрсатди. Сўнгра П. П. Веймарн, коллоид ҳолатда 200 тадан ортиқ модда тайёрлаб, моддалар шароитга қараб коллоид ҳолатда ҳам, кристаллоид ҳолатда ҳам бўла олишини исботлади. Модданинг коллоид ҳолати нафақат кимёда, балки биол., тиббиёт, технология ва қ.х.да ҳам ниҳоятда муҳим ўрин тутади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.