Kolmataj
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 507-b. — ziyouz.com
Kolmataj (ital. colmata — töldiriş) — agroirrigatsion oqiziqlarning şağalli va qumli tuproq qatlamlari ustida töplanib qatlam hosil qilişi. K. tabiiy va sun'iy böladi. Tabiiy K. qorlarning erişi, kuçli yomğir va toşqinlardan keyin daryo suvlarida loyqa va oqiziqlar köpayganda yuz beradi. Suğoriladigan zonalarda loyqa va oqiziqlar suv b-n birga dalalarga oqib keladi va çökib, muayyan qalinlikda qatlam hosil qiladi. Örta Osiyoda sun'iy K. — loyqadan foydalaniş qadimdan keng qöllanilgan. Pol olingan maydonlarga loyqa suvni köllatib quyib, loyqa çökkanidan keyin suvni çiqarib yuboriş yöli b-n yer unumdorligi oşirilgan. Şuningdek, ariqva zovurlarni tozalaşda çiqadigan oqiziqlar (loyqa), eski paxsa devorlar va b.lardan öğit sifatida foydalanilgan. K. natijasida köpinça şagal va qumlar yuzasida yengil va örta qumoqli yoki qumloqi tuproqlar hosil böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОЛЬМАТАЖ (итал. colmata — тўлдириш) — агроирригацион оқизиқларнинг шағалли ва қумли тупроқ қатламлари устида тўпланиб қатлам ҳосил қилиши. К. табиий ва сунъий бўлади. Табиий К. қорларнинг эриши, кучли ёмғир ва тошқинлардан кейин дарё сувларида лойқа ва оқизиқлар кўпайганда юз беради. Суғориладиган зоналарда лойқа ва оқизиқлар сув б-н бирга далаларга оқиб келади ва чўкиб, муайян қалинликда қатлам ҳосил қилади. Ўрта Осиёда сунъий К. — лойқадан фойдаланиш қадимдан кенг қўлланилган. Пол олинган майдонларга лойқа сувни кўллатиб қуйиб, лойқа чўкканидан кейин сувни чиқариб юбориш йўли б-н ер унумдорлиги оширилган. Шунингдек, ариқва зовурларни тозалашда чиқадиган оқизиқлар (лойқа), эски пахса деворлар ва б.лардан ўғит сифатида фойдаланилган. К. натижасида кўпинча шагал ва қумлар юзасида енгил ва ўрта қумоқли ёки қумлоқи тупроқлар ҳосил бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.