Kolorimetriya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 498-b. — ziyouz.com
Kolorimetriya (lot. color — rang va ... metriya) — ranglarni va ular orasidagi tafovutlarni ölçaş va miqdoriy jihatdan ifodalaş usullari. Mohiyati 3 asosiy rang (qizil, yaşil va zangori ranglar) ning tanlangan tizimida ranglar koordinatalarini aniqlaşdan iborat. Bunda tekşirilayotgan rangdan farq qilmaydigan rang tanlanadi. Ranglar kolorimetr asbobida ölçanadi. Ranglarni miqdoriy ifodalaş usullari yoruğlik texnikasida (yoritiş asboblarini işlab çiqiş uçun), rangli kino, televideniye va b. sohalarda qöllanadi. Maşq qilaveriş natijasida odam közi 10 mingdan ortiq, rang va tuslarni farqlaşi mumkin. Köp rangli fotometriya usulida yulduzlarning ranglarini miqdoriy jihatdan örganiş yulduzlar K.si deb ataladi. Bunda aniqbir yulduzning fotosuratlari olinadi yoki fotoelektrik usulda turli yoruğlik filtrlari orqali uning yorqinligi ölçanadi. Eritmalardagi moddalar konsentratsiyasini ölçaş uçun möljallangan asbob kimyoviy K. deyiladi. Bu asbobni işi böyalgan eritmalarning özidan ötayotgan yoruğlikni yutişiga asoslangan. U yoruğlik filtrlari töplaş b-n ta'minlanadi (q. Ranglarni ölçaş).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОЛОРИМЕТРИЯ (лот. color — ранг ва ... метрия) — рангларни ва улар орасидаги тафовутларни ўлчаш ва миқдорий жиҳатдан ифодалаш усуллари. Моҳияти 3 асосий ранг (қизил, яшил ва зангори ранглар) нинг танланган тизимида ранглар координаталарини аниқлашдан иборат. Бунда текширилаётган рангдан фарқ қилмайдиган ранг танланади. Ранглар колориметр асбобида ўлчанади. Рангларни миқдорий ифодалаш усуллари ёруғлик техникасида (ёритиш асбобларини ишлаб чиқиш учун), рангли кино, телевидение ва б. соҳаларда қўлланади. Машқ қилавериш натижасида одам кўзи 10 мингдан opтиқ, ранг ва тусларни фарқлаши мумкин. Кўп рангли фотометрия усулида юлдузларнинг рангларини миқдорий жиҳатдан ўрганиш юлдузлар К.си деб аталади. Бунда аниқбир юлдузнинг фотосуратлари олинади ёки фотоэлектрик усулда турли ёруғлик фильтрлари орқали унинг ёрқинлиги ўлчанади. Эритмалардаги моддалар концентрациясини ўлчаш учун мўлжалланган асбоб кимёвий К. дейилади. Бу асбобни иши бўялган эритмаларнинг ўзидан ўтаётган ёруғликни ютишига асосланган. У ёруғлик фильтрлари тўплаш б-н таъминланади (қ. Рангларни ўлчаш).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.