Kolorit

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 498–499-b. — ziyouz.com

Kolorit (ital. colorito, lot. color — rang, böyoq) — tasviriy san'at asarlari (köpinça rangtasvir) voqelikni real va ifodali tasvirlaşda ranglarning özaro mutanosibligi. Voqelikni ta'sirli tasvirlaş vositasining tarkibiy qismi bölgan K. asarning ğoyasi, mazmuni, davri, uslubi hamda muallifning şaxsiga boğliq. Tarixda voqelik tasvirida mahalliy ranglar ozmi-köpmi çeklanib, ramziy ranglardan köproq foydalaniş (örta asrlar san'atida) va voqelikni barça böyoklarda (uning rangi, tusy, nursoya va b.dan foydalanib) rangdor ifodalaş an'anasi şakllangan. K. ranglar uyğunligiga köra, iliq (qizil, sariq, zarğaldoq) yoki sovuq (kök, yaşil, binafşa), sokin va jiddiy, yoruğ yoki töq, rangdorligiga köra, yorqin, xira va b. bölişi mumkin. Ranglar uyğunligi, uning töldirilişi va keskinligiga amal qilib, betakror va murakkab K. yaratiladi (Velaskes, Titsian, V.I. Surikov, I.Ye. Repin, Özbekistonlik rassomlardan P. Benkov, Ö. Tansiqboyev, 3. Kovalevskaya, Ç. Ahmarov va b.ning asarlari).

Naqşlarda K. birorta rang (zangori, yaşil, qizil, jigarrang va b.)ning hukmronligiga asoslaniladi, qolgan ranglar unga böysundiriladi. Mac, yaşil rang muhitida barça rang tuslari yaşil rangga böysundiriladi.

Şuningdek, K. biror narsaning öziga xos tomonlari majmuini ham anglatadi. Mas, badiiy asarning öziga xos xususiyatlari (davr, milliylik va b.).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КОЛОРИТ (итал. colorito, лот. color — ранг, бўёқ) — тасвирий санъат асарлари (кўпинча рангтасвир) воқеликни реал ва ифодали тасвирлашда рангларнинг ўзаро мутаносиблиги. Воқеликни таъсирли тасвирлаш воситасининг таркибий қисми бўлган К. асарнинг ғояси, мазмуни, даври, услуби ҳамда муаллифнинг шахсига боғлиқ. Тарихда воқелик тасвирида маҳаллий ранглар озми-кўпми чекланиб, рамзий ранглардан кўпроқ фойдаланиш (ўрта асрлар санъатида) ва воқеликни барча бўёкларда (унинг ранги, тусй, нурсоя ва б.дан фойдаланиб) рангдор ифодалаш анъанаси шаклланган. К. ранглар уйғунлигига кўра, илиқ (қизил, сариқ, зарғалдоқ) ёки совуқ (кўк, яшил, бинафша), сокин ва жиддий, ёруғ ёки тўқ, рангдорлигига кўра, ёрқин, хира ва б. бўлиши мумкин. Ранглар уйғунлиги, унинг тўлдирилиши ва кескинлигига амал қилиб, бетакрор ва мураккаб К. яратилади (Веласкес, Тициан, В.И. Суриков, И.Е. Репин, Ўзбекистонлик рассомлардан П. Беньков, Ў. Тансиқбоев, 3. Ковалевская, Ч. Аҳмаров ва б.нинг асарлари).

Нақшларда К. бирорта ранг (зангори, яшил, қизил, жигарранг ва б.)нинг ҳукмронлигига асосланилади, қолган ранглар унга бўйсундирилади. Mac, яшил ранг муҳитида барча ранг туслари яшил рангга бўйсундирилади.

Шунингдек, К. бирор нарсанинг ўзига хос томонлари мажмуини ҳам англатади. Мас, бадиий асарнинг ўзига хос хусусиятлари (давр, миллийлик ва б.).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.