Kolovratkalar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 494-b. — ziyouz.com
Kolovratkalar KOLOVRATKALAR, boşaylangiçlilar (Rotatoria) — tögarak çuvalçanglar tipiga mansub umurtqasiz hayvonlar sinfi. Böyi 0,04—2,5 mm, 2000 taça turi bor. Tanasi kutikala b-n qoplangan, 3 bölim: boş, tana va oyoqdan iborat (ba'zi K.da hamma bölimlar qöşilib ketgan). Boş tomonida doira bölib 2 qator joylaşgan kipriklari oğiz aylangiç apparatni hosil qiladi. Kipriklarining ma'lum tomonga qarab bir meyorda tebranişi tufayli suzib yuradi va mayda organizmlarni oğziga tortib oladi. Nerv sistemasi xalqum usti gangliysi va undan çiqadigan nervlardan, sezgi organlari esa köz (köpinça bitta) va paypaslagiçlardan iborat. Ayiriş organi juft protonefridiy tipida. Kon aylaniş va nafas oliş sistemasi yöq. Erkaqlari urğoçilaridan ança kiçik. K. çuçuk va şörtob suvlarda, ba'zan dengiz va tuproqda yaşaydi. Planktonxör yoş baliklar uçun oziq böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОЛОВРАТКАЛАР, бошайлангичлилар (Rotatoria) — тўгарак чувалчанглар типига мансуб умуртқасиз ҳайвонлар синфи. Бўйи 0,04—2,5 мм, 2000 тача тури бор. Танаси кутикала б-н қопланган, 3 бўлим: бош, тана ва оёқдан иборат (баъзи К.да ҳамма бўлимлар қўшилиб кетган). Бош томонида доира бўлиб 2 қатор жойлашган киприклари оғиз айлангич аппаратни ҳосил қилади. Киприкларининг маълум томонга қараб бир меъёрда тебраниши туфайли сузиб юради ва майда организмларни оғзига тортиб олади. Нерв системаси халқум усти ганглийси ва ундан чиқадиган нервлардан, сезги органлари эса кўз (кўпинча битта) ва пайпаслагичлардан иборат. Айириш органи жуфт протонефридий типида. Кон айланиш ва нафас олиш системаси йўқ. Эркақлари урғочиларидан анча кичик. К. чучук ва шўртоб сувларда, баъзан денгиз ва тупроқда яшайди. Планктонхўр ёш баликлар учун озиқ бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.