Koma
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 508–509-b. — ziyouz.com
Koma (yun. kota — çuqur uyqu), komatoz holat — hayotga xavf tuğdiruvçi holat; markaziy nerv sistemasi faoliyatining izdan çiqişi, butunlay huşdan ketiş, taşki ta'sirotlarga javob bermaslik va organizmning hayot uçun muhim funksiyalari boşqarilişining buzilişi b-n ifodalanadi. Odatda, K.dan oldin koma oldi holati kuzatiladi, bunda nafas oliş va tomirlar tonusi özgaradi, puls sekinlaşadi, issiqlikni idora etiş (termoregulyatsiya) böziladi. Markaziy nerv sistemasi kasalliklari (insult, miya ösmasi, boş miyaga qon quyilişi, miya köpçişi va b. jarohatlar), ba'zi yuqumli kasalliklar (infeksi-on meningit, ensefalit), şuningdek, buyrak va jigar kasalliklarida turli zaharlarnişlar (doridan, alkogoldan) K.ga sabab böladi. K.ning qanday yuzaga kelişidan qat'i nazar, uning asosida boş miya pöstloği faoliyatining buzilişi (boş miyada qon hamda orqa miya suyuqligi aylanişining buzilişi, miya içki bosimining kötarilişi, minerallar va kislota-işqor muvozanatining aynişi va b. pa-tologik jarayonlar yotadi. K. holati turli kasalliklarning öziga xos alomatlari b-n keçadi. K.ning miya K.si, uremik K., buyrak K.si kabi turlari bor. Lekin «K.» termini aksari qandli diabet oqibatida kelib çiqadigan oğir holatni ifodalaş uçun işlatiladi (diabetik K.). Oğir K. terminal holat hisoblanadi. Davo K.ga sabab bölgan omilni bartaraf etişdan iborat. K. xrlatidagi bemor darhol kasalxonaga yotqiziladi va zudlik b-n tegişli davo çoralari köriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОМА (юн. кота — чуқур уйқу), коматоз ҳолат — ҳаётга хавф туғдирувчи ҳолат; марказий нерв системаси фаолиятининг издан чиқиши, бутунлай ҳушдан кетиш, ташки таъсиротларга жавоб бермаслик ва организмнинг ҳаёт учун муҳим функциялари бошқарилишининг бузилиши б-н ифодаланади. Одатда, К.дан олдин кома олди ҳолати кузатилади, бунда нафас олиш ва томирлар тонуси ўзгаради, пульс секинлашади, иссиқликни идора этиш (терморегуляция) бўзилади. Марказий нерв системаси касалликлари (инсульт, мия ўсмаси, бош мияга қон қуйилиши, мия кўпчиши ва б. жароҳатлар), баъзи юқумли касалликлар (инфекци-он менингит, энцефалит), шунингдек, буйрак ва жигар касалликларида турли заҳарларнишлар (доридан, алкоголдан) К.га сабаб бўлади. К.нинг қандай юзага келишидан қатъи назар, унинг асосида бош мия пўстлоғи фаолиятининг бузилиши (бош мияда қон ҳамда орқа мия суюқлиги айланишининг бузилиши, мия ички босимининг кўтарилиши, минераллар ва кислота-ишқор мувозанатининг айниши ва б. па-тологик жараёнлар ётади. К. ҳолати турли касалликларнинг ўзига хос аломатлари б-н кечади. К.нинг мия К.си, уремик К., буйрак К.си каби турлари бор. Лекин «К.» термини аксари қандли диабет оқибатида келиб чиқадиган оғир ҳолатни ифодалаш учун ишлатилади (диабетик К.). Оғир К. терминал ҳолат ҳисобланади. Даво К.га сабаб бўлган омилни бартараф этишдан иборат. К. хрлатидаги бемор дарҳол касалхонага ётқизилади ва зудлик б-н тегишли даво чоралари кўрилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.