Komik

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 518-b. — ziyouz.com

Komik — hajviy rollar ijro etuvçi aktyor; sahna ampluasi. K. xalq maydon teatrida markaziy ijroçi hisoblanib, xalq yumori va teran fikrlarini tarqatib yuradi. Mubolağa işla-tib qahramonini köproq kulgili qilib körsatadi.

Uyğoniş davri teatrida, ayniqsa, U. Şekspir asarlari (mas, «Qirol Lir») da K. rollar (ijroçisi masxara deyiladigan) falsafiy va dramatik mazmun b-n boyitilgan. Klassitsizm K.ni tragediya (fojia) janridan çetlaştirdi. Lekin J. Molyerning asarlari (mas, «Skapen nayranglari»)da xalqning aql-zakovatini ifodalovçi, xuşçaqçaq qaxramonlar (Skapen va b.) hukmron tabaqalarning kirdikorlarini satira, yumor elementlari orqali foş qilganlar. Asta-sekin K.ning vazifa va vositalari özgarib, boyib borgan. 19-a. teatrida ijtimoiy satira vazifasi va ayni vaqtda ilğor dramadagi insonparvarlik tendensiyalarni oçib beriş K. zimmasiga yuklatilgan. Ayniqsa, 20-a.da K. san'ati mazmunan boyib, qayotiylik, çuqur psixologik ijro b-n bir qatorda xalq teatri an'analari asosida boyib bordi.

K. ampluasi özbek an'anaviy teatri (masxarabozlik, qiziqçilik, qöğirçoqbozlik) tomoşalarida qadimdan mavjud bölgan. Özbek aktyorlik san'ati hajv va hazil yönalişida rivojlangan. Zokir eşon, Komilqori qiziq, Töla masxara, Normat qiziq, Matxolik qiziq, Mizrob masxara, Oxunjon qiziq, Yusufjon qiziq kabi yirik K. aktyorlar ijod qilganlar. Keyinçalik M.Mirokilov, H.Islomov, R.Pirmuhamedov, S.Xöjayev, Ğ.A'zamov va b. xalq masxarabozlik san'ati tajribalariga suyangan holda öz ijro uslublarini yaratganlar. Hoz. kunda ularning an'analarini '.Ixtiyorov, E.Karimov, H.Tojiboyev, O.Asomov, M.Xolmedov, B.Muhammadxujayev qabilar davom ettirmoqdalar.

Ad. : K, o d i r o v M ., Masxaraboz va qiziqçilar san'ati, T., 1971.

Muhsin Qodirov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КОМИК — ҳажвий роллар ижро этувчи актёр; саҳна амплуаси. К. халқ майдон театрида марказий ижрочи ҳисобланиб, халқ юмори ва теран фикрларини тарқатиб юради. Муболаға ишла-тиб қаҳрамонини кўпроқ кулгили қилиб кўрсатади.

Уйғониш даври театрида, айниқса, У. Шекспир асарлари (мас, «Қирол Лир») да К. роллар (ижрочиси масхара дейиладиган) фалсафий ва драматик мазмун б-н бойитилган. Классицизм К.ни трагедия (фожиа) жанридан четлаштирди. Лекин Ж. Мольернинг асарлари (мас, «Скапен найранглари»)да халқнинг ақл-заковатини ифодаловчи, хушчақчақ қахрамонлар (Скапен ва б.) ҳукмрон табақаларнинг кирдикорларини сатира, юмор элементлари орқали фош қилганлар. Аста-секин К.нинг вазифа ва воситалари ўзгариб, бойиб борган. 19-а. театрида ижтимоий сатира вазифаси ва айни вақтда илғор драмадаги инсонпарварлик тенденцияларни очиб бериш К. зиммасига юклатилган. Айниқса, 20-а.да К. санъати мазмунан бойиб, қаётийлик, чуқур психологик ижро б-н бир қаторда халқ театри анъаналари асосида бойиб борди.

К. амплуаси ўзбек анъанавий театри (масхарабозлик, қизиқчилик, қўғирчоқбозлик) томошаларида қадимдан мавжуд бўлган. Ўзбек актёрлик санъати ҳажв ва ҳазил йўналишида ривожланган. Зокир эшон, Комилқори қизиқ, Тўла масхара, Нормат қизиқ, Матхолик қизиқ, Мизроб масхара, Охунжон қизиқ, Юсуфжон қизиқ каби йирик К. актёрлар ижод қилганлар. Кейинчалик М.Мирокилов, Ҳ.Исломов, Р.Пирмуҳамедов, С.Хўжаев, Ғ.Аъзамов ва б. халқ масхарабозлик санъати тажрибаларига суянган ҳолда ўз ижро услубларини яратганлар. Ҳоз. кунда уларнинг анъаналарини Ъ.Ихтиёров, Э.Каримов, Ҳ.Тожибоев, О.Асомов, М.Холмедов, Б.Муҳаммадхужаев қабилар давом эттирмоқдалар.

Ад. : К, о д и р о в М ., Масхарабоз ва қизиқчилар санъати, Т., 1971.

Муҳсин Қодиров.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.