Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Komilov Usta Olim

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 185–186-b. — ziyouz.com

    Usta Olim Komilov (1875, Marğilon — 1953.3.4, Toşkent) — sozanda (doyra, noğora, çang), milliy kuy, usul va raqslar bilimdoni, pedagog, özbek sahnaviy raqs san'atining asosçilaridan. Mehnat Qahramoni (1932), Özbekiston xalq artisti (1937). Marğilonda Masaid otadan doira çalişni örgangan. Dastlab Margilon yallaçilari, sozandalarga jörnavozlik qilib, töy, sayil, keyinçalik çoyxonalarda xizmat qilgan. Özbek davlat konsertetnografik truppasi (1929 y.dan Özbek davlat musiqali teatri, 1939 y.dan Özbek davlat opera va balet teatri) da doiraçi; raqs studiyasida dare bergan (1926-43).

    U.O. özbek rake san'ati rivojiga katta hissa qöşgan. U töplagan va özi yaratgan özbek raqsi usullari raqqosalar uçun asosiy qöllanma bölib qoldi. U.O. Tamaraxonim va M. Turğunboyeva kabi raqqosalar ustozidir. Tamaraxonim b-n ijodiy hamkorlikda qad. özbek raqslarini sahnalaştirgan, ularning ayrimlarini raqqosalar ansambli ijrosiga moslaştirgan («Zang», «Gul öyin», «Sadr», «Daromadi gul öyin» va h. k.), yangi «Pilla», M. Turğunboyeva b-n «Paxta», özi «Tantana» raqslarini yaratgan. «Farhod va Şirin» (Xurşid pyesasi; V. Uspenskiy, G. Muşel musiqasi), «Gulsara» (K. Yaşin, M. Muhamedov; R. Glier) spektakllariga raqslar sahnalaştirgan, «Paxta» (N. Roslavets, 1933), «Şohida» (F. Tal, 1939) baletlarini sahnalaştirişda qatnaşgan.

    U.O. ijrosidagi xalq doyra usullarining kupi Il. Akbarov («Doyra usullari», T., 1952), V. Uspenskiy, Ye. Romanovskayalar tomonidan yozib olingan. U.O.ning ijro uslubi zarblar jilvadorligi qamda tembr vositalarining xilmaxilligi b-n ajralib turadi. T. Inoğomov, K. Azimov, A. Töyçiyev va b. doiraçilarga ustozlik qilgan.

    Moskvada ötkazilgan milliy teatrlar olimpiadasi (1930), özbek san'ati dekadasi (1937) qatnaşçisi (dekadada ijro etilgan «Sayil va kolxoz töyi» inssenirovkasining yaratuvçilaridan). U.O. doiraning boy ifoda imkoniyatlarini çet mamlakatlarda ham namoyiş qilgan. Tamaraxonim va b. b-n birinçi xalqaro raqs festivalida ğoliblikka erişgan (London,

    1935) va uning kaftlaridan olingan gips nusxa Angliya muzeyida saklanadi. Farğonadagi 1musiqa maktabi, Toşkent va Marğilondagi köçalardan biriga U.O. nomi berilgan.

    Ad.: Obidov T., Usta Olim Komilov, T., 1958.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    УСТА ОЛИМ Комилов (1875, Марғилон — 1953.3.4, Тошкент) — созанда (дойра, ноғора, чанг), миллий куй, усул ва рақслар билимдони, педагог, ўзбек саҳнавий рақс санъатининг асосчиларидан. Меҳнат Қаҳрамони (1932), Ўзбекистон халқ артисти (1937). Марғилонда Масаид отадан доира чалишни ўрганган. Дастлаб Маргилон яллачилари, созандаларга жўрнавозлик қилиб, тўй, сайил, кейинчалик чойхоналарда хизмат қилган. Ўзбек давлат концертэтнографик труппаси (1929 й.дан Ўзбек давлат мусиқали театри, 1939 й.дан Ўзбек давлат опера ва балет театри) да доирачи; рақс студиясида даре берган (1926-43).

    У.О. ўзбек раке санъати ривожига катта ҳисса қўшган. У тўплаган ва ўзи яратган ўзбек рақси усуллари раққосалар учун асосий қўлланма бўлиб қолди. У.О. Тамарахоним ва М. Турғунбоева каби раққосалар устозидир. Тамарахоним б-н ижодий ҳамкорликда қад. ўзбек рақсларини саҳналаштирган, уларнинг айримларини раққосалар ансамбли ижросига мослаштирган («Занг», «Гул ўйин», «Садр», «Даромади гул ўйин» ва ҳ. к.), янги «Пилла», М. Турғунбоева б-н «Пахта», ўзи «Тантана» рақсларини яратган. «Фарҳод ва Ширин» (Хуршид пьесаси; В. Успенский, Г. Мушель мусиқаси), «Гулсара» (К. Яшин, М. Муҳамедов; Р. Глиэр) спектаклларига рақслар саҳналаштирган, «Пахта» (Н. Рославец, 1933), «Шоҳида» (Ф. Таль, 1939) балетларини саҳналаштиришда қатнашган.

    У.О. ижросидаги халқ дойра усулларининг купи Ил. Акбаров («Дойра усуллари», Т., 1952), В. Успенский, Е. Романовскаялар томонидан ёзиб олинган. У.О.нинг ижро услуби зарблар жилвадорлиги қамда тембр воситаларининг хилмахиллиги б-н ажралиб туради. Т. Иноғомов, К. Азимов, А. Тўйчиев ва б. доирачиларга устозлик қилган.

    Москвада ўтказилган миллий театрлар олимпиадаси (1930), ўзбек санъати декадаси (1937) қатнашчиси (декадада ижро этилган «Сайил ва колхоз тўйи» инсценировкасининг яратувчиларидан). У.О. доиранинг бой ифода имкониятларини чет мамлакатларда ҳам намойиш қилган. Тамарахоним ва б. б-н биринчи халқаро рақс фестивалида ғолибликка эришган (Лондон,

    1935) ва унинг кафтларидан олинган гипс нусха Англия музейида сакланади. Фарғонадаги 1мусиқа мактаби, Тошкент ва Марғилондаги кўчалардан бирига У.О. номи берилган.

    Ад.: Обидов Т., Уста Олим Комилов, Т., 1958.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.