Kommensalizm
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 524-b. — ziyouz.com
Kommensalizm (lot. com - birga, birgalikda; mensa — oziklaniş) — simbioz turi. Ikki organizm örtasidagi munosabat. Bunda organizmlardan biri (kommensal) taşqi muhit b-n munosabatlarini boşqarişni ikkinçi organizm (xöjayin) zimmasiga yuklaydi, lekin u b-n mustahkam boğlanmaydi. Bu sistemada 2 organizm özaro metabolistik yoki antagonistik mu-nosabatga kirişmaydi. Umumiy maydon, substrat, birgalikda harakatlaniş yoki köpinça oziq kommensal munosabatlarning asosini taşqil etişi mumkin. Xöjayininingtuzilişi va hayot keçirişining öziga xos xususiyatlari orqali kommensal bu munosabatlardan bir yoqlama foydalanadi. Odatda, kommensalning bölişi yoki bölmasligi xöjayin uçun befarq böladi. K. tabiatda parazitizmga nisbatan kam uçraydi. Dengiz bod-ringlarining tana böşliğida karapus baligining yaşaşi K.ga misol böla oladi. Baliq dengiz bodringidan faqat pana joy sifatida foydalanadi. K.ning sinoykiya (kvartirantlik), paroykiya, epioykiya, entoykiya va b. xillari böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОММЕНСАЛИЗМ (лот. com - бирга, биргаликда; mensa — озикланиш) — симбиоз тури. Икки организм ўртасидаги муносабат. Бунда организмлардан бири (комменсал) ташқи муҳит б-н муносабатларини бошқаришни иккинчи организм (хўжайин) зиммасига юклайди, лекин у б-н мустаҳкам боғланмайди. Бу системада 2 организм ўзаро метаболистик ёки антагонистик му-носабатга киришмайди. Умумий майдон, субстрат, биргаликда ҳаракатланиш ёки кўпинча озиқ комменсал муносабатларнинг асосини ташқил этиши мумкин. Хўжайининингтузилиши ва ҳаёт кечиришининг ўзига хос хусусиятлари орқали комменсал бу муносабатлардан бир ёқлама фойдаланади. Одатда, комменсалнинг бўлиши ёки бўлмаслиги хўжайин учун бефарқ бўлади. К. табиатда паразитизмга нисбатан кам учрайди. Денгиз бод-рингларининг тана бўшлиғида карапус балигининг яшаши К.га мисол бўла олади. Балиқ денгиз бодрингидан фақат пана жой сифатида фойдаланади. К.нинг синойкия (квартирантлик), паройкия, эпиойкия, энтойкия ва б. хиллари бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.