Kommunikatsiya

Kommunikatsiya (lot. communicatio — umumlaştiraman, boğlayman) — 1) kibernetikada — informatsiya (axborot)larni almaşiş jarayoni. Jismoniy va ijtimoiy nuqtai nazardan yondoşiladigan K.lar mavjud. Jismoniy nuqtai nazardan yondoşiladigan K.ni aloqa ham deb ataladi. Aloqa faza joylaşgan nuqtalar, qurilmalar yoki kişilar örtasida mos aloqa kanali böyiça axborotlarni uzatiş jarayonlarini öz içiga oladi. Inson yaratgan texnikaviy tizimlarda quyidagi 4 ta asosiy K. turi bor: «inson-inson», «inson-maşina», «maşina-inson», «maşina-maşina». Texnikaviy darajadagi K. jarayonlarida turli xil sun'iy tillar (mas, algol, kobol va axborotlarni avtomatik qayta işlaş uçun möljallangan boşqa tillar)dan foydalaniladi. Ijtimoiy nuqtai nazardan yondoşiladigan K. guruh yoki taşqilot içidagi, butun jamoa içidagi alohida şaxslar örtasida axborot almaşiş jarayonini öz içiga oladi. Bunday turdagi K., asosan, tabiiy til yordamida amalga oşiriladi. Yakka K.da inson axborotni aniqlaşi va idrok etişi (özlaştirişi) katta ahamiyatga ega. Guruh yoki taşqilot içidagi K. uçun şu guruh yoki taşqilot a'zolari orasida munosabatlarning taqsimlanişi, qabul qilingan K. qoidalarining xususiyatlari ahamiyatli; 2) transport, aloqa yöllari va şahar xöjaligi yer osti tarmoqlari. Şahar xöjaligi yer osti tarmoqlariga şaharni suv, elektr energiyasi, issiqlik, gaz b-n ta'minlaş uçun yer ostidan ötkaziladigan suv quvurlari va kabellar kiradi. Yer osti tarmoqlari köça va maydonlar ostidan ötkaziladi. Katta şaharlarda suv quvurlari va kabellar bir umumiy kollektordan ötkaziladi, natijada K.ni ta'mirlaş vaqtida yöllarni qayta buzib-tuzatişga hojat qolmaydi; Z) hayvonlarda bir-biri b-n «muloqot qiliş»dagi «signalli» usullar majmui. Har bir tur hayvon uçun «öziga xos» K. «signallari» böladi.