Komponentlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 535–536-b. — ziyouz.com
Komponentlar (termodinamika va kimyoda), mustaqil komponentlar — termodinamik sistemani taşqil etadigan, kimyoviy jihatdan individual hisoblanadigan moddalar. K. deganda sistemani taşqil etadigan moddalarning umumiy soni emas, balki uning har qanday fazasining tarkibini ifodalaş uçun yetarli bölgan moddalar soni tuşuniladi. Mas, kalsiy oksid (SaO) va karbonat angid-rid (CO2)dan taşqil topgan sistemada SaO + CO2 ^± SaSO, reaksiyasiga muvofiq kalsiy karbonat (SaSO2) hosil böladi. Bu sistemada SaO va SO, mustaqil K., SaSO3 esa şu K.ning birikiş mahsulidir. Şuningdek, SaO va SaSO3 ni teng xuquqli K., SO, ni esa SaSO3 ning termik dissotsiatsiyasi mahsuli deb qaraş mumkin. Kimyoviy sistemalarni taşqil etadigan moddalar özaro reaksiyaga kirişadi va şu sababli bu sistemalarda K. soni taşqil etadigan moddalar soni b-n röy berişi mumkin bölgan mustaqil reaksiya soni orasidagi farq b-n aniqlanadi. Agar sistemani taşqil etadigan K. özaro reaksiyaga kirişmasa, bu sistema fizik sistema deyiladi (mas, benzol-glitserinning suyuq aralaşmasi). Bunday sistemalarda K. soni sistemani taşqil etuvçi moddalar soniga teng. K. soniga karab 1 komponentli, 2 komponentli, 3 komponentli va köp komponentli sistemalar böladi. K. tuşunçasini fanga 1875—76 y.larda amerikalik fizik J.I.Gibbs kiritgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОМПОНЕНТЛАР (термодинамика ва кимёда), мустақил компонентлар — термодинамик системани ташқил этадиган, кимёвий жиҳатдан индивидуал ҳисобланадиган моддалар. К. деганда системани ташқил этадиган моддаларнинг умумий сони эмас, балки унинг ҳар қандай фазасининг таркибини ифодалаш учун етарли бўлган моддалар сони тушунилади. Мас, кальций оксид (СаО) ва карбонат ангид-рид (СО2)дан ташқил топган системада СаО + СО2 ^± СаСО, реакциясига мувофиқ кальций карбонат (СаСО2) ҳосил бўлади. Бу системада СаО ва СО, мустақил К., СаСО3 эса шу К.нинг бирикиш маҳсулидир. Шунингдек, СаО ва СаСО3 ни тенг хуқуқли К., СО, ни эса СаСО3 нинг термик диссоциацияси маҳсули деб қараш мумкин. Кимёвий системаларни ташқил этадиган моддалар ўзаро реакцияга киришади ва шу сабабли бу системаларда К. сони ташқил этадиган моддалар сони б-н рўй бериши мумкин бўлган мустақил реакция сони орасидаги фарқ б-н аниқланади. Агар системани ташқил этадиган К. ўзаро реакцияга киришмаса, бу система физик система дейилади (мас, бензол-глицериннинг суюқ аралашмаси). Бундай системаларда К. сони системани ташқил этувчи моддалар сонига тенг. К. сонига караб 1 компонентли, 2 компонентли, 3 компонентли ва кўп компонентли системалар бўлади. К. тушунчасини фанга 1875—76 й.ларда америкалик физик Ж.И.Гиббс киритган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.