Kompozitsion materiallar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 533–534-b. — ziyouz.com
Kompozitsion materiallar -özaro unça ta'sirlaşmaydigan, kimyoviy jihatdan har xil bölmagan komponent (aralaşma) larning hajmiy birikişidan hosil böladigan va komponentlar bir-biridan aniq çegara b-n ajralib turadigan materiallar. Har qaysi komponentning eng yaxşi xossalari (mustahkamligi, yeyilişga çidamliligi va b.)ni özida mujassamlaştirganligi uçun K. m. ularning heç biriga xos bölmagan körsatkiçlar b-n ifodalanadi. Odatda, K. m. plastik (metall yoki nemetall — anorganik yoki organik) asos yoki matritsa hamda qöşilmalar: metall kukunlari, tolalar, ipsimon kristallar, yupka payraha, gazlama va b.dan iborat böladi. K. m. turlari: tolali (tolalar yoki ipsimon kristallar b-n mustahkamlangan); dispersion-ziçlangan (dispers zarralar b-n mustahkamlangan) va qatlamli (turli xil materiallarni presslab yoki prokatlab olingan).
K.m. tayyorlaşning muhim texnologik usullari: armaturalovçi (mustahkamlovçi) tolalarga matritsa materiali şimdiriş; mustahkamlagiç va matritsa lentalariga press-qolipda şakl beriş; komponentlarni sovuqlayin presslab, keyin qovuştiriş; mustahkamlagiçga matritsani purkab, keyin qisiş; komponentlarning köp qatlamli lentalarini diffuziya usulida payvandlaş; armaturalovçi elementlarni matritsa b-n birga prokatkalaş va h.k.
K. b. aviatsiya, kosmonavtika, raketasozlik, avtomobil sanoati, maşinasozlik, kon-ruda sanoati, quriliş, kimyo sanoati, töqimaçilik, q. x., uy-rözğor texnikasi, radiotexnika, energetika, quvur i. ç.da va b. tarmoqlarda qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОМПОЗИЦИОН МАТЕРИАЛЛАР -ўзаро унча таъсирлашмайдиган, кимёвий жиҳатдан ҳар хил бўлмаган компонент (аралашма) ларнинг ҳажмий бирикишидан ҳосил бўладиган ва компонентлар бир-биридан аниқ чегара б-н ажралиб турадиган материаллар. Ҳар қайси компонентнинг энг яхши хоссалари (мустаҳкамлиги, ейилишга чидамлилиги ва б.)ни ўзида мужассамлаштирганлиги учун К. м. уларнинг ҳеч бирига хос бўлмаган кўрсаткичлар б-н ифодаланади. Одатда, К. м. пластик (металл ёки неметалл — анорганик ёки органик) асос ёки матрица ҳамда қўшилмалар: металл кукунлари, толалар, ипсимон кристаллар, юпка пайраҳа, газлама ва б.дан иборат бўлади. К. м. турлари: толали (толалар ёки ипсимон кристаллар б-н мустаҳкамланган); дисперсион-зичланган (дисперс зарралар б-н мустаҳкамланган) ва қатламли (турли хил материалларни пресслаб ёки прокатлаб олинган).
К.м. тайёрлашнинг муҳим технологик усуллари: арматураловчи (мустаҳкамловчи) толаларга матрица материали шимдириш; мустаҳкамлагич ва матрица ленталарига пресс-қолипда шакл бериш; компонентларни совуқлайин пресслаб, кейин қовуштириш; мустаҳкамлагичга матрицани пуркаб, кейин қисиш; компонентларнинг кўп қатламли ленталарини диффузия усулида пайвандлаш; арматураловчи элементларни матрица б-н бирга прокаткалаш ва ҳ.к.
К. б. авиация, космонавтика, ракетасозлик, автомобиль саноати, машинасозлик, кон-руда саноати, қурилиш, кимё саноати, тўқимачилик, қ. х., уй-рўзғор техникаси, радиотехника, энергетика, қувур и. ч.да ва б. тармоқларда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.