Kompozitsiya uslubi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 535-b. — ziyouz.com
Kompozitsiya uslubi KOMPOZITSIYA USLUBI, kompozitsiya usuli — köp ovozli, kompozitor tomonidan nota yozuvi şaklida ijod etilgan musiqiy asarning tuziliş xususiyatlari, öziga xosligi; kuy-ohanglar yaratiş hamda ularni rivojlantiriş yöli. Musiqa asaridagi ovozlar, musiqiy-ifodaviy vositalarning özaro nisbatlari jihatidan farklanadi. Yevropa san'ati tarixida oldin polifoniya uslublari (9— 10-a.lardan), keyinçalik gomofoniya turlari (16— 17-a.lardan), 20-a.da atonal musiqa, dodekafoniya, puantilizm, aleatorika, konkret musiqa, elektron musiqa, minimalizm kabi K.u.lari rivoj topdi. Özbekiston kompozitorlik san'atining ilk tajribalari (1920—30 y.lari), asosan, gomofoniya tarzida vujudga kelgan, keyinçalik (ayniqsa, 1960—70 y.lardan boşlab) polifoniya, şuningdek, turli zamonaviy kompozitsiya turlari keng rivoj topdi. K.u.lari bir-birini inkor qilmaydi, balki aksariyat zamonaviy (şu jumladan, özbek kompozitorlari yaratgan) musiqa asarlarida kompozitsiyaning bir neça turlari özaro tutaşib, qorişib ketgan holda namoyon böladi. K.u. asoslari maxsus oliy musiqa öquv yurtlarida musiqaşunoslik hamda kompozitsiya kurslarida örganiladi. K.u. tuşunçasi, asosan, kompozitorlik ijodiga nisbatan qöllanilsada, ta'kidlaş joizki, uzoq va yaqin ötmiş hamda hoz. davr özbek bastakorlik ijodiyoti ham özining uzoq taraqqiyoti jarayonida bir qator turfa K.u.larini şakllantirgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОМПОЗИЦИЯ УСЛУБИ, композиция усули — кўп овозли, композитор томонидан нота ёзуви шаклида ижод этилган мусиқий асарнинг тузилиш хусусиятлари, ўзига хослиги; куй-оҳанглар яратиш ҳамда уларни ривожлантириш йўли. Мусиқа асаридаги овозлар, мусиқий-ифодавий воситаларнинг ўзаро нисбатлари жиҳатидан фаркланади. Европа санъати тарихида олдин полифония услублари (9— 10-а.лардан), кейинчалик гомофония турлари (16— 17-а.лардан), 20-а.да атонал мусиқа, додекафония, пуантилизм, алеаторика, конкрет мусиқа, электрон мусиқа, минимализм каби К.у.лари ривож топди. Ўзбекистон композиторлик санъатининг илк тажрибалари (1920—30 й.лари), асосан, гомофония тарзида вужудга келган, кейинчалик (айниқса, 1960—70 й.лардан бошлаб) полифония, шунингдек, турли замонавий композиция турлари кенг ривож топди. К.у.лари бир-бирини инкор қилмайди, балки аксарият замонавий (шу жумладан, ўзбек композиторлари яратган) мусиқа асарларида композициянинг бир неча турлари ўзаро туташиб, қоришиб кетган ҳолда намоён бўлади. К.у. асослари махсус олий мусиқа ўқув юртларида мусиқашунослик ҳамда композиция курсларида ўрганилади. К.у. тушунчаси, асосан, композиторлик ижодига нисбатан қўлланилсада, таъкидлаш жоизки, узоқ ва яқин ўтмиш ҳамда ҳоз. давр ўзбек бастакорлик ижодиёти ҳам ўзининг узоқ тараққиёти жараёнида бир қатор турфа К.у.ларини шакллантирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.