Kompress

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 536–537-b. — ziyouz.com

Kompress (lot. compressus — qisilgan) — şifo maqsadida qöyilgan issiq yoki sovuq boylam. Ogrigan a'zoni sovqotişdan va b. taşqi ta'sirotlardan himoya qiliş uçun bir neça qavat doka yoki qalin paxta qatlamdan iborat quruq K.dan foydalaniladi. Şifobaxş ta'sir körsatiş maqsadida nam K. qöllanadi. Bu K.ning sovuq, qaynoq, issiq va dorili xillari böladi. Şifokor buyurgan K.ni bemorning özi yoki unga qaraydigan odam qöyişi mumkin. K.ning qançalik davomliligi uning qanday qöyilişiga boğliq.

S o v u q K. (bir bölak yumşoq matoni bir neça qavat qilib sovuq suvga böktirib olinadi) ma'lum bir joyni sovitib, qon tomirlarini toraytiradi; uni lat yeganda, burun konaganda gavdaning kasal qismiga (boş, qöl, oyoq va b. joylarga) qisqa muddat (2—3 min.) qöyiladi.

Issiq K. qon tomirlarini uzoq, vaqt davomida kengaytirib, teri va çuqurroqdagi töqimalarga qon oqib kelişini yaxşilaydi, natijada yalliğlaniş öçoği tez yöqolib, ogriq qoladi. Bir neça qavat qilib taxlangan doka yoki matoni oldindan uy t-rasidagi suvga böktirib olib, yaxşilab siqib, kasal joyga qöyiladi, ustidan kleyonka yoki suv ötkazmaydigan qoğoz yopiladi (kleyonka yoki qoğoz ança katta bölişi va nam matoni berkitib turişi kerak), uning ustidan kattaroq paxta yoki flanel (K. ostida hosil bölgan issiqlikni saqlab turiş uçun) öraladi. K. töğri qöyilgan bölsa, tanaga tegib turgan mato K. olinganda iliq va nam böladi. K. aksari keçqurun, uxlaşdan oldin qöyiladi. K. tananing katta joyiga (mas, kökrak qafasiga) qöyiladigan bölsa., bemor örinda yotişi lozim. Ba'zan suvli isitadigan K. örniga arokli yoki spirtli K. qöllaniladi. Bunday K. tez qurib qoladi, şuning uçun tez-tez almaştirib turiladi. Dorili K. isitadigan K.ning ayni özi, bunda K. ta'sirini kuçaytiriş uçun suvga vraç buyurgan turli xil dori moddalar qöşiladi. K. notöğri qöyilganda köngilsiz oqibatlarga olib kelişi mumkin. Şuning uçun K.ni öz bilgiça, vraç maslahatisiz qöymaslik kerak.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КОМПРЕСС (лот. compressus — қисилган) — шифо мақсадида қўйилган иссиқ ёки совуқ бойлам. Огриган аъзони совқотишдан ва б. ташқи таъсиротлардан ҳимоя қилиш учун бир неча қават дока ёки қалин пахта қатламдан иборат қуруқ К.дан фойдаланилади. Шифобахш таъсир кўрсатиш мақсадида нам К. қўлланади. Бу К.нинг совуқ, қайноқ, иссиқ ва дорили хиллари бўлади. Шифокор буюрган К.ни беморнинг ўзи ёки унга қарайдиган одам қўйиши мумкин. К.нинг қанчалик давомлилиги унинг қандай қўйилишига боғлиқ.

С о в у қ К. (бир бўлак юмшоқ матони бир неча қават қилиб совуқ сувга бўктириб олинади) маълум бир жойни совитиб, қон томирларини торайтиради; уни лат еганда, бурун конаганда гавданинг касал қисмига (бош, қўл, оёқ ва б. жойларга) қисқа муддат (2—3 мин.) қўйилади.

Иссиқ К. қон томирларини узоқ, вақт давомида кенгайтириб, тери ва чуқурроқдаги тўқималарга қон оқиб келишини яхшилайди, натижада яллиғланиш ўчоғи тез йўқолиб, огриқ қолади. Бир неча қават қилиб тахланган дока ёки матони олдиндан уй т-расидаги сувга бўктириб олиб, яхшилаб сиқиб, касал жойга қўйилади, устидан клеёнка ёки сув ўтказмайдиган қоғоз ёпилади (клеёнка ёки қоғоз анча катта бўлиши ва нам матони беркитиб туриши керак), унинг устидан каттароқ пахта ёки фланель (К. остида ҳосил бўлган иссиқликни сақлаб туриш учун) ўралади. К. тўғри қўйилган бўлса, танага тегиб турган мато К. олинганда илиқ ва нам бўлади. К. аксари кечқурун, ухлашдан олдин қўйилади. К. тананинг катта жойига (мас, кўкрак қафасига) қўйиладиган бўлса., бемор ўринда ётиши лозим. Баъзан сувли иситадиган К. ўрнига арокли ёки спиртли К. қўлланилади. Бундай К. тез қуриб қолади, шунинг учун тез-тез алмаштириб турилади. Дорили К. иситадиган К.нинг айни ўзи, бунда К. таъсирини кучайтириш учун сувга врач буюрган турли хил дори моддалар қўшилади. К. нотўғри қўйилганда кўнгилсиз оқибатларга олиб келиши мумкин. Шунинг учун К.ни ўз билгича, врач маслаҳатисиз қўймаслик керак.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.