Kompressor
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 537-b. — ziyouz.com
Kompressor — havo yoki gazni siqadigan va bosim ostida özatadigan qurilma. Tözili şiga köra, porşenli, rotatsion, markazdan qoçirma, uqaviy va oqimli; siqiladigan gaz xiliga qarab, havo va kislorod K.lari; bosimga qarab, past (0,3—1 MYA/m2), örta (10 MYA/m2 gaça) va yuqori (10 MYA/m2 dan yuqori) bosimli xillarga bölinadi. Havoni 12 kPa bosimgaça siqadigan maşinalar ventilyatorlar, 0,3 MPa gaça siqadigani havo puflagiçlar deyiladi.
Porşenli K., asosan, iş silind-ri va porşendan iborat. U bir va köp silindrli, silindrlari vertikal, gorizontal, V-simon va W-simon örnatilgan, bir yoqlama yoki ikki yoklama işlaydigan, bir yoki köp bosqiçli böladi. Gaz silindrning içki devorlari b-n ilgarilanmaqaytma harakat qiladigan porşen orasida qisiladi. Rotatsion K.da aylanuvçi bir yoki bir neça porşen — rotor iş organi hisoblanadi. Ularda sörilgan gazning xajmi rotorda ekssentrik joylaşgan sirpanuvçi plastina b-n silindr orasida (plastina-vintsimon rotor orasida (vintli K.) kamayadi. M arkazdan qoçirmaK. da rotorning iş ğildiragiga aylanma harakat beradigan gaz, avval markazdan krçma kuç ta'sirida, söngra harakat tezligining pasayişi natijasida (halqa diffözorda) siqiladi. Ö qa viy K.da gaz öqqa parallel siljiydi. Bunda gaz rotor köraklari b-n korpusning közğalmas köraklari orasida siqiladi. Markazdan qoçirma va uqaviy K.ni turbokompressorlar ham deb ataladi. Oqimli K.larning tuzilişi va işlaşi oqimli nasoslarga öxşaş, ammo bosim darajasi nasosnikidan yuqori. Bunda iş muhiti sifatida, köpinça, suv buğidan foydalaniladi. K.lar sanoatning köp tarmoqlarida işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОМПРЕССОР — ҳаво ёки газни сиқадиган ва босим остида ўзатадиган қурилма. Тўзили шига кўра, поршенли, ротацион, марказдан қочирма, уқавий ва оқимли; сиқиладиган газ хилига қараб, ҳаво ва кислород К.лари; босимга қараб, паст (0,3—1 МЯ/м2), ўрта (10 МЯ/м2 гача) ва юқори (10 МЯ/м2 дан юқори) босимли хилларга бўлинади. Ҳавони 12 кПа босимгача сиқадиган машиналар вентиляторлар, 0,3 МПа гача сиқадигани ҳаво пуфлагичлар дейилади.
Поршенли К., асосан, иш цилинд-ри ва поршендан иборат. У бир ва кўп цилиндрли, цилиндрлари вертикал, горизонтал, V-симон ва W-симон ўрнатилган, бир ёқлама ёки икки ёклама ишлайдиган, бир ёки кўп босқичли бўлади. Газ цилиндрнинг ички деворлари б-н илгариланмақайтма ҳаракат қиладиган поршень орасида қисилади. Ротацион К.да айланувчи бир ёки бир неча поршень — ротор иш органи ҳисобланади. Уларда сўрилган газнинг хажми роторда эксцентрик жойлашган сирпанувчи пластина б-н цилиндр орасида (пластина-винтсимон ротор орасида (винтли К.) камаяди. М арказдан қочирмаК. да роторнинг иш ғилдирагига айланма ҳаракат берадиган газ, аввал марказдан крчма куч таъсирида, сўнгра ҳаракат тезлигининг пасайиши натижасида (ҳалқа диффўзорда) сиқилади. Ў қа вий К.да газ ўққа параллел силжийди. Бунда газ ротор кўраклари б-н корпуснинг кўзғалмас кўраклари орасида сиқилади. Марказдан қочирма ва уқавий К.ни турбокомпрессорлар ҳам деб аталади. Оқимли К.ларнинг тузилиши ва ишлаши оқимли насосларга ўхшаш, аммо босим даражаси насосникидан юқори. Бунда иш муҳити сифатида, кўпинча, сув буғидан фойдаланилади. К.лар саноатнинг кўп тармоқларида ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.