Kondensatsiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 556–557-b. — ziyouz.com
Kondensatsiya (lot. condensatio -quyuklaniş, ziçlaşiş), kondensatlaniş — 1) gazsimon holatdagi moddaning sovişi yoki siqilişi natijasida suyuq yoki qattiq holatga utişi. K. — buianişning aksi. K. muayyan modda uçun kritik t-radan past t-radagina sodir böladi. Kritik nuqta b-n uçlama nuqta orasidagi t-raviy oralikda modda suyuq holatga, yanada pastroq t-ralarda esa kristall holatga ötadi. Suyuq yoki kristall holatlar orasida muvozanatli K. yuz berib, gaz holatdan suyuq yoki qattiq holatga ötayotganida ma'lum miqdorda issiqlik ajraladi. Bu issiqlik moddaning şu t-ra va bosimda buğlanişiga sarflangan issiqlikka teng. K.ning soliştirma issikligi soliştirma buğlaniş issikligiga teng. Buğlaniş va K. bir vaqtda röy beradi. Qattiq jism yoki suyuqlik sirtida hosil böluvçi sirtq i K., aerozol, gaz ionlarining buğ hajmi içida, buğning ziçlaşiş joylaridagi ziçlik fluktuatsiyasi (örtaça qiymatdan oğişi) oqibatida hosil böluvçi hajmiy K. mavjud. Suv buğining kondensatlanişi natijasida atmosferada bulut, tuman, şud-ring va qirov hosil böladi. K. turli xil issiqlik almaşiniş apparatlarida qöllaniladi, u distillaşnpt asosi hisoblanadi; 2) organik moddalar bir neçta molekulalarining birikiş reaksiyasi; bunda, suv, ammiak va b. oddiy moddalar ajraladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КОНДЕНСАЦИЯ (лот. condensatio -қуюкланиш, зичлашиш), конденсатланиш — 1) газсимон ҳолатдаги модданинг совиши ёки сиқилиши натижасида суюқ ёки қаттиқ ҳолатга утиши. К. — буыанишнинг акси. К. муайян модда учун критик т-радан паст т-радагина содир бўлади. Критик нуқта б-н учлама нуқта орасидаги т-равий ораликда модда суюқ ҳолатга, янада пастроқ т-раларда эса кристалл ҳолатга ўтади. Суюқ ёки кристалл ҳолатлар орасида мувозанатли К. юз бериб, газ ҳолатдан суюқ ёки қаттиқ ҳолатга ўтаётганида маълум миқдорда иссиқлик ажралади. Бу иссиқлик модданинг шу т-ра ва босимда буғланишига сарфланган иссиқликка тенг. К.нинг солиштирма иссиклиги солиштирма буғланиш иссиклигига тенг. Буғланиш ва К. бир вақтда рўй беради. Қаттиқ жисм ёки суюқлик сиртида ҳосил бўлувчи сиртқ и К., аэрозоль, газ ионларининг буғ ҳажми ичида, буғнинг зичлашиш жойларидаги зичлик флуктуацияси (ўртача қийматдан оғиши) оқибатида ҳосил бўлувчи ҳажмий К. мавжуд. Сув буғининг конденсатланиши натижасида атмосферада булут, туман, шуд-ринг ва қиров ҳосил бўлади. К. турли хил иссиқлик алмашиниш аппаратларида қўлланилади, у дистиллашнпт асоси ҳисобланади; 2) органик моддалар бир нечта молекулаларининг бирикиш реакцияси; бунда, сув, аммиак ва б. оддий моддалар ажралади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.