Konfutsiy yodgorlik majmui

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 590-b. — ziyouz.com

Konfutsiy yodgorlik majmui — xitoy faylasufi Konfutsiy tuğilib ösgan joy — Syuyfu ş. (Şandun viloyati)dagi me'moriy yodgorlik majmui, ziyoratgoh. Majmua ibodatxona, saroy (köşk) ansambli va bepoyon daraxtzorlari bölgan boğxilxonadan iborat 20 ga maydonni egallagan. Undagi köpgina bino va alohida hovlilar toşdan qurilgan toqu-ravoqlar, yoğoç darvozalar, köproq, toş stellalar (eng qadimgisi mil. av. 56 y.), köşk, şiyponlar (2—3 katlamli çerepitsa tomli) özaro bir-biri b-n boğlangan.

Konfutsiy ibodatxonasi Syuyfu ş.ning markazida qad kötargan. Ibodatxona imperatorlarning Konfutsiyga siğinadigan joyi sifatida mil. av. 478 y.da qurila boşlangan. Dastlab uning 3 tagina zali mavjud bölgan. Xan davrida (206—220), imperator Udi konfutsiyçilikka katta e'tiqod qöyib, ibodatxonani kengaytira boşlaydi. Keyingi davrlarda aksariyat imperatorlar ibodatxonaga zi-yoratga kelişar yoki öz vakillarini qurbonlik b-n yuborişardi. Asrdan-asrga Konfutsiy ibodatxonasining çegaralari kengayib bordi. Minlar (1368—1644) va Sinlar (1644—1911) davrida köp qurilişlar olib borilib, ibodatxona bugöngi kundagi körinişiga ega böldi. Ibodatxona özining mahobati, uluğvorligi, me'moriy ğoyasi b n yeçimining uyğunligi, nafis ijrosi b-n butun mamlakatga maş-hur bölgan. Ibodatxona mayd. 9,2 ga, tarhi 150x630 m. Markaziy öqining şim.-janub tomonida 3 ta asosiy köşki, ikki yonida esa qator hovlilar, darvoza va şiyponlar simmetrik joylaşgan. Ibodatxonada jami 9 hovli, 466 alohida xona, 54 ta toquravoqlari bor. Birinçi 3 hovliga sarv daraxti ekilgan. Ibodatxona atrofi qizil ğiştli devor b-n öralgan. Burçaklariga minoralar işlangan.

Konfutsiy ibodatxonasida 2100 dan ortiq yozuvli toş yodgorlik (stella)lar mavjud. Bölar bir tomondan, ajoyib tarixiy manba sifatida, ikkinçi tomondan esa, kalligrafiya va toş yozuvi körgazmasi sifatida xizmat qiladi.

Saroy ansambli («Oliy barkamollik saroyi», 1018 y,; 1730 y.da yonğindan keyin qayta qurilgan) ibodatxonaning şarqida joylaşgan. Saroy 3 qism şarqida — uy va ustaxona, ğarbida — mehmonxona (qabulxona), markazida — xizmatçilar xonasidan iborat. Saroy bal. 24,8, eni 45,8 m. Tomi sariq çerepitsa b-n qoplangan. Atrofi oçiq galereyali. Jan. tarafidagi 10 ta toş ustunlarga ajdarhoning börtma tasvirlari işlangan. Saroy oldidagi ayvon maydonçasida Konfutsiy şara-figa marosim raqslari ötkazilgan. Saroy içida Konfutsiyning ötirgan holatdagi haykali örnatilgan. Saroyda qad. qölyozma va kitoblar saqlanadi.

Boğ (daraxtzor) Syuyfudan şim. tomonga 1 km ga çözilgan bölib, ular orasida Panteon (Konfutsiy avlodi xilxonasi) joylaşgan. Konfutsiyning özi şaharning şim.da Çjuşuy daryosi böyiga dafn etilgan. Boğ mayd. 2 kv.km ga yetgan. Atrofini umumiy öz. 7,5 km devor (bal. 3,4 m) örab turadi. Unda Konfutsiy va uning şogirdlariga atab işlangan soqçi haykallar-qabrtoşi (toş stellalar), ziyoratxona zali va turli davrlarga oid sağanalar, Şaoxao maqbarasi (11-a., toş piramida şaklida qurilgan), Çjougun ibodatxonasi bor. K.yo.m. Jahon merosi röyxatiga kiritilgan (1994).

Erkinjon Aminov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КОНФУЦИЙ ЁДГОРЛИК МАЖМУИ — хитой файласуфи Конфуций туғилиб ўсган жой — Цюйфу ш. (Шаньдун вилояти)даги меъморий ёдгорлик мажмуи, зиёратгоҳ. Мажмуа ибодатхона, сарой (кўшк) ансамбли ва бепоён дарахтзорлари бўлган боғхилхонадан иборат 20 га майдонни эгаллаган. Ундаги кўпгина бино ва алоҳида ҳовлилар тошдан қурилган тоқу-равоқлар, ёғоч дарвозалар, кўпроқ, тош стеллалар (энг қадимгиси мил. ав. 56 й.), кўшк, шийпонлар (2—3 катламли черепица томли) ўзаро бир-бири б-н боғланган.

Конфуций ибодатхонаси Цюйфу ш.нинг марказида қад кўтарган. Ибодатхона императорларнинг Конфуцийга сиғинадиган жойи сифатида мил. ав. 478 й.да қурила бошланган. Дастлаб унинг 3 тагина зали мавжуд бўлган. Хань даврида (206—220), император Уди конфуцийчиликка катта эътиқод қўйиб, ибодатхонани кенгайтира бошлайди. Кейинги даврларда аксарият императорлар ибодатхонага зи-ёратга келишар ёки ўз вакилларини қурбонлик б-н юборишарди. Асрдан-асрга Конфуций ибодатхонасининг чегаралари кенгайиб борди. Минлар (1368—1644) ва Цинлар (1644—1911) даврида кўп қурилишлар олиб борилиб, ибодатхона бугўнги кундаги кўринишига эга бўлди. Ибодатхона ўзининг маҳобати, улуғворлиги, меъморий ғояси б н ечимининг уйғунлиги, нафис ижроси б-н бутун мамлакатга маш-ҳур бўлган. Ибодатхона майд. 9,2 га, тарҳи 150x630 м. Марказий ўқининг шим.-жануб томонида 3 та асосий кўшки, икки ёнида эса қатор ҳовлилар, дарвоза ва шийпонлар симметрик жойлашган. Ибодатхонада жами 9 ҳовли, 466 алоҳида хона, 54 та тоқуравоқлари бор. Биринчи 3 ҳовлига сарв дарахти экилган. Ибодатхона атрофи қизил ғиштли девор б-н ўралган. Бурчакларига миноралар ишланган.

Конфуций ибодатхонасида 2100 дан ортиқ ёзувли тош ёдгорлик (стелла)лар мавжуд. Бўлар бир томондан, ажойиб тарихий манба сифатида, иккинчи томондан эса, каллиграфия ва тош ёзуви кўргазмаси сифатида хизмат қилади.

Сарой ансамбли («Олий баркамоллик саройи», 1018 й,; 1730 й.да ёнғиндан кейин қайта қурилган) ибодатхонанинг шарқида жойлашган. Сарой 3 қисм шарқида — уй ва устахона, ғарбида — меҳмонхона (қабулхона), марказида — хизматчилар хонасидан иборат. Сарой бал. 24,8, эни 45,8 м. Томи сариқ черепица б-н қопланган. Атрофи очиқ галереяли. Жан. тарафидаги 10 та тош устунларга аждарҳонинг бўртма тасвирлари ишланган. Сарой олдидаги айвон майдончасида Конфуций шара-фига маросим рақслари ўтказилган. Сарой ичида Конфуцийнинг ўтирган ҳолатдаги ҳайкали ўрнатилган. Саройда қад. қўлёзма ва китоблар сақланади.

Боғ (дарахтзор) Цюйфудан шим. томонга 1 км га чўзилган бўлиб, улар орасида Пантеон (Конфуций авлоди хилхонаси) жойлашган. Конфуцийнинг ўзи шаҳарнинг шим.да Чжушуй дарёси бўйига дафн этилган. Боғ майд. 2 кв.км га етган. Атрофини умумий ўз. 7,5 км девор (бал. 3,4 м) ўраб туради. Унда Конфуций ва унинг шогирдларига атаб ишланган соқчи ҳайкаллар-қабртоши (тош стеллалар), зиёратхона зали ва турли даврларга оид сағаналар, Шаохао мақбараси (11-а., тош пирамида шаклида қурилган), Чжоугун ибодатхонаси бор. К.ё.м. Жаҳон мероси рўйхатига киритилган (1994).

Эркинжон Аминов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.